วิจัยถอดบทเรียน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีการบริการจัดการที่ดี ประจำปีงบประมาณ ๒๕๖๑ : กรณีศึกษาองค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือ อำเภอพล จังหวัดขอนแก่น

วิจัยถอดบทเรียน

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีการบริการจัดการที่ดี ประจำปีงบประมาณ ๒๕๖๑

: กรณีศึกษาองค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือ อำเภอพล จังหวัดขอนแก่น
รองศาสตราจารย์ ดร.เฉลิมพงศ์ มีสมนัยและอาจารย์เพ็ญศรี มีสมนัย

๑. ผลสำเร็จในการบริหารจัดการ

          สำหรับผลสำเร็จในการบริหารจัดการขององค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือ อำเภอพล จังหวัดขอนแก่นเกิดจากการดำเนินงานที่มุ่งเน้นความโปร่งใสและการยึดถือกฎหมายในการปฏิบัติงาน การมีส่วนร่วมของประชาชน เครือข่ายความร่วมมือ และการกระจายอำนาจให้ชุมชนจัดการตนเอง การปรับปรุงภารกิจ การลดขั้นตอน และการอำนวยความสะดวกให้ประชาชน การบริหารจัดการอย่างมืออาชีพและการให้ความสำคัญกับความคุ้มค่าในการใช้ทรัพยากร เน้นประสิทธิภาพและผลสัมฤทธิ์ในการให้บริการประชาชน และสร้างความพึงพอใจให้แก่ประชาชน สามารถสรุปผลสำเร็จในการบริหารจัดการได้เป็น ๔ ประเด็นหลัก กล่าวคือ

          ๑) ผลสำเร็จด้านการบริหารจัดการ ในการบริหารจัดการบริการสาธารณะตามพันธกิจของ อบต.หนองมะเขือประสบผลสำเร็จในด้านต่างๆ ดังต่อไปนี้

                   (๑) ความโปร่งใสและการยึดถือกฎหมายในการปฏิบัติงาน องค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือดำเนินการโดยยึดหลักความโปร่งใสและยึดถือกฎหมายในการปฏิบัติงานโดยเฉพาะการจัดซื้อจัดจ้างได้มีการจัดประชุมชี้แจงเพื่อซักซ้อมแนวปฏิบัติในการทำงานของคณะกรรมการจัดซื้อจัดจ้าง พร้อมกันนั้นก็ได้ทำการอบรมให้ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับระเบียบการจัดซื้อจัดจ้างพร้อมกับจัดให้มีโครงการหรือกิจกรรมส่งเสริมการทำงานด้านความโปร่งใส รวมทั้งการบริหารและดำเนินงานศูนย์ข้อมูลข่าวสารของ อบต. โดยได้จัดให้มีสถานที่ตั้งศูนย์ข้อมูลข่าวสารที่ประชาชนสามารถเข้าถึงได้โดยสะดวก มีกาจัดตั้งคณะทำงานศูนย์ข้อมูลข่าวสารและมีการจัดทำแผนพัฒนาศูนย์ข้อมูลข่าวสารพร้อมกับมีการจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน/ขั้นตอนการให้บริการประชาชน

                   (๒) การมีส่วนร่วมของประชาชน เครือข่ายความร่วมมือ และการกระจายอำนาจให้ชุมชนจัดการตนเอง  ในการประชุมสภาอบต.หนองมะเขือสมัยวิสามัญในรอบปีงบประมาณ ๒๕๖๐ จำนวน ๘  ครั้งโดยมีตัวแทนประชาชนเข้าร่วมการประชุม จำนวน  ๗  ครั้งรวมจำนวน  ๕๑  คน พร้อมกันนี้ อบต.ก็ได้ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนในการตรวจสอบผลการดำเนินโครงการโดยการแต่งตั้งประชาชนเป็นกรรมการในคณะกรรมการติดตามและประเมินผลแผนพัฒนาท้องถิ่นตามระเบียบกระทรวงมหาดไทย และได้จัดทำโครงการต่างๆ ที่ดำเนินการร่วมกับ อปท.อื่น เพื่อจัดบริการสาธารณะหรือแก้ไขปัญหาให้แก่ประชาชนได้ส่วนหนึ่ง นอกจากนี้ อบต.หนองมะเขือยังได้มอบหมายให้ภาคประชาชนหรือองค์กรประชาสังคมในพื้นที่เป็นผู้ดำเนินการแทนในการบริการสาธารณะในบางด้านเพื่อสร้างพลังอำนาจ(empowerment)ให้กับองค์กรดังกล่าว

                  (๓) การปรับปรุงภารกิจ การลดขั้นตอน และการอำนวยความสะดวกให้ประชาชน   อบต.หนองมะเขือได้ดำเนินการปรับปรุงและลดขั้นตอนการให้บริการประชาชนในด้านการจ่ายเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ/ผู้พิการ สามารถลดระยะเวลาการให้บริการลงได้ร้อยละ ๕๐ พร้อมกันนี้ก็ได้อำนวยความสะดวกในการบริการประชาชนและพัฒนาระบบการบริหารจัดการสมัยใหม่โดยจัดทำเว็บไซต์ของ อบต.หนองมะเขือ และจัดให้มีพื้นที่แสดงความคิดเห็นสำหรับประชาชน รวมทั้งจัดให้มีระบบอำนวยความสะดวกในการรับชำระภาษีท้องถิ่นในหลากหลายช่องทาง

                   (๔) การบริหารจัดการอย่างมืออาชีพและความคุ้มค่าในการใช้ทรัพยากร ในส่วนนี้องค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือได้ดำเนินการรักษาวินัยทางการเงินการคลังโดยยึดมั่นในกฎกมาย ระเบียบ ข้อบังคับเพื่อให้มีการจัดบริการสาธารณะของ อบต. ได้อย่างยั่งยืน (๒) อบต. พัฒนารายได้ของตนเพิ่มขึ้นร้อยละ ๒๔ ในปีงบประมาณ ๒๕๖๐ และได้ยึดถือปฏิบัติการบริหารงานบุคคลท้องถิ่นตามระบบคุณธรรมอย่างเคร่งครัด

                   (๕) ประสิทธิภาพและผลสัมฤทธิ์ในการให้บริการประชาชน  ในการจัดทำงบประมาณรายจ่ายประจำปี ๒๕๖๐ นั้น อบต. ได้นำโครงการที่บรรจุในแผนพัฒนาสามปี (พ.ศ. ๒๕๖๐-๒๕๖๒) มาจัดสรรงบประมาณประจำปี ๒๕๖๐ คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ ๘๑.๕๓ ของโครงการที่บรรจุไว้ในแผนพัฒนา ๓ ปี และได้ดำเนินการโครงการสำเร็จคิดเป็นร้อยละ ๘๐ ของโครงการทั้งหมด พร้อมกันนี้ก็ได้ติดตามการใช้จ่ายงบประมาณ มีการจัดทำรายงานและแจ้งให้สภาท้องถิ่นได้รับทราบ สำหรับในการตอบสนองความต้องการของประชาชนและ/หรือการแก้ไขปัญหาเร่งด่วนให้แก่ประชาชนในท้องถิ่นนั้น อบต. ได้จัดทำโครงการที่สอดคล้องกับปัญหาเร่งด่วนของท้องถิ่น โดยสามารถตอบสนองความต้องการหรือแก้ไขปัญหาให้แก่ประชาชนได้ไม่น้อยกว่าร้อยละ ๘๐

                    (๖) ความพึงพอใจของประชาชน  อบต. ได้แต่งตั้งคณะกรรมการประเมินความพึงพอใจของประชาชนโดยมีบุคคลภายนอกและผู้แทนสถาบันการศึกษาร่วมเป็นกรรมการในการติดตามภารกิจ/งาน/บริการที่จะสำรวจความพึงพอใจของประชาชน ๓ ด้านได้แก่ ด้านโครงสร้างพื้นฐาน ด้านการสาธารณสุข และด้านการบริการทางสังคมและสวัสดิการ รวมทั้งการนำผลประเมินความพึงพอใจของประชาชนไปใช้ปรับปรุง แก้ไข หรือต่อยอดการดำเนินงานในปีงบประมาณต่อไป

๒) ปัจจัยหลักแห่งความสำเร็จในการบริหารจัดการ

สำหรับปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จในการบริหารจัดการที่ดีของ อบต.หนองมะเขือประกอบด้วย

        (๑) ปัจจัยด้านตัวบุคคลได้แก่ ผู้บริหารและสมาชิก สภา อบต. ที่มุ่งมั่นผลสำเร็จในการบริหารจัดการ อบต. พนักงานขององค์การบริหารส่วนตำบลมีปริมาณพอเหมาะกับงานและมีความรู้ความสามารถในการทำงานสูง และภาคประชาชนและเครือข่ายให้การสนับสนุนและร่วมมือในทุกๆ ครั้งที่มีการร้องขอจาก อบต.
       ( ๒) ปัจจัยด้านองค์การและระบบงาน อบต. มีการจัดองค์การที่มีโครงสร้างองค์การที่เหมาะสมกับภารกิจ มีการบริหารงานบุคคลที่ยึดมั่นในหลักการบริหารของระบบคุณธรรม และยึดมั่นในระบบการดำเนินงานของทางราชการ พร้อมกับการปรับปรุงวิธีการบริหารจัดการและวิธีการปฏิบัติงานให้สอดคล้องกับลักษณะงานและพื้นที่ปฏิบัติการของ อบต.

๓) ปัญหาและอุปสรรคในการบริหารจัดการ การดำเนินงานขององค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือประสบกับปัญหาและอุปสรรคที่สำคัญ ดังนี้

      (๑) ปัญหาด้านกฎหมาย ระเบียบและกฎเกณฑ์ในการปฏิบัติงาน แม้ว่าการดำเนินการทางนิติบัญญัติและการบังคับใช้กฎหมายอย่างโปร่งใสของ อบต.หนองมะเขือส่วนใหญ่จะประสบผลสำเร็จ แต่ก็ยังมีเป็นปัญหาและอุปสรรคในการบริหารจัดการที่ดีบางประการกล่าวคือ อบต.ยังไม่สามารถที่จะดำเนินการตราข้อบัญญัติขององค์การบริหารส่วนตำบลที่ริเริ่มโดยภาคประชาชนได้อย่างที่ควรจะเป็น ทั้งนี้เนื่องจากประชาชนเองขาดความรู้ความเข้าใจในบทบาทหน้าที่ของตัวเองว่าสามารถที่จะดำเนินการตราข้อบัญญัติได้ โดยการจัดทำข้อเสนอให้ตราข้อบัญญัติในเรื่องใดเรื่องหนึ่งเพื่อประโยชน์ของประชาชนเองเสนอต่อฝ่ายสภา อบต. เช่น อาจต้องการให้จัดทำข้อบัญญัติต่างๆ เพื่อแสวงหารายได้ในแนวทางใหม่ๆ ให้แก่องค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือเพื่อสร้างรายได้ให้ อบต.สามารถนำไปใช้ในการพัฒนาการดำเนินงานในด้านต่างๆ ของ อบต. ได้กว้างขวางขึ้น นอกจากนี้สภา อบต. ยังไม่ได้มีการตราข้อบัญญัติตามกฎหมาย พ.ร.บ. ต่าง ๆ ที่ให้อำนาจดำเนินการแก่ อบต.ในหลายด้าน เช่น ไม่มีการตราข้อบัญญัติของ อบต.ให้จัดหารายได้เพิ่มเติมจากภาษีป้าย ภาษีโรงเรือน ภาษีที่ดินที่จัดเก็บอยู่แล้ว

       (๒) ปัญหาด้านภาคประชาชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมีส่วนร่วมในการประชุมประชาคมเพื่อวางแผนพัฒนาท้องถิ่น อบต.ยังไม่สามารถจัดการให้ประชาชนเข้ามาร่วมประชุมประชาคมเพื่อวางแผนพัฒนา อบต.ได้เกินกว่าร้อยละ 31 ของผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งในเขต อบต. โดยมิต้องใช้วิธีการบังคับหรือกะเกณฑ์ แต่ให้เป็นไปตามความสมัครใจ

       (๓) ปัญหาการปรับลดทบทวนภารกิจในการให้บริการประชาชน ในปีงบประมาณ ๒๕๖๐ อบต. หนองมะเขือยังไม่สามารถปรับลด หรือทบทวนการดำเนินภารกิจให้บริการประชาชนโดยวิธีการจ้างเหมาภาคเอกชน และ/หรือว่าจ้าง อปท. อื่น หรือมอบหมายหน่วยงานรัฐดำเนินการบริการสาธารณะแทนอย่างที่ควรจะเป็น ทั้งนี้เนื่องจาก อบต. มีข้อจำกัดทางด้านงบประมาณที่มีน้อยมาก ประกอบกับการจ้างเหมาภาคเอกชนหรือ อปท. อื่นดำเนินการแทนนั้นมักมีอัตราค่าจ้างสูง และหาผู้รับเหมาให้ทำบริการสาธารณะแทนได้ยากมาก

๔) แนวทางการพัฒนาการบริหารจัดการ เพื่อให้การบริหารจัดการการดำเนินงานให้บริการสาธารณะกับประชาชนเต็มประสิทธิภาพ อบต. หนองมะเขืออาจใช้แนวทางการพัฒนาการบริหารจัดการดังต่อไปนี้

          (๑) การพัฒนาด้านกฎหมาย ระเบียบและกฎเกณฑ์ในการปฏิบัติงาน โดยการสร้างความเข้าใจในเรื่องของสิทธิ หน้าที่ของประชาชน และแนวทางและวิธีการในการเสนอข้อบัญญัติของ อบต.ที่ริเริ่มโดยฝ่ายประชาชน พร้อมกันนั้นควรจัดให้มีการอบรมสมาชิกสภา อบต. เกี่ยวกับอำนาจหน้าที่ในทางนิติบัญญัติ และ/หรือจัดอบรมให้แก่พนักงาน อบต.ให้มีความรู้ด้านกฎหมายเฉพาะทางเพื่อการปฏิบัติงานการบริการประชาชนหรือเพื่อการบังคับใช้กฎหมายได้อย่างถูกต้อง

          (๒) แนวทางการพัฒนาเกี่ยวกับภาคประชาชนและเครือข่าย ในการจัดทำแผนพัฒนาองค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือมีผู้เข้าร่วมประชาคมจำนวนจำกัด ในเรื่องนี้ อบต. ควรรณรงค์ส่งเสริมและจูงใจให้ประชาชนมองเห็นความสำคัญและมีจิตสำนึกในการเข้ามีส่วนร่วมในการจัดทำแผนพัฒนาของ อบต. ด้วยความสมัครใจเนื่องจากเป็นเรื่องของตัวประชาชนเองที่ต้องเป็นผู้นำเสนอปัญหาและข้อเรียกร้องต้องการพร้อมทั้งให้การสนับสนุนการจัดทำแผน การดำเนินการตามแผน และประเมินผลแผนพัฒนา

         (๓)  แนวทางการพัฒนาการปรับลดทบทวนภารกิจในการให้บริการประชาชน  อบต. หนองมะเขือควรจะต้องทบทวนการดำเนินการปรับลดทบทวนภารกิจในการให้บริการประชาชนเพื่อเป็นการลดภาระในเรื่องงานบริการตามแผนงานโครงการประจำปีโดยการนำเรื่องเหล่านี้เข้าหารือในที่ประชุมผู้บริหาร อบต. ที่ประชุม สภา อบต. การประชุมพนักงาน ตลอดจนประชุมประชาคมของ อบต. เพื่อระดมสมอง(brain storming) แสวงหาแนวทางที่เหมาะสมและแนวทางปฏิบัติที่สามารถนำไปดำเนินการให้เกิดผลในทางปฏิบัติต่อไป

๕. โครงการนวัตกรรมโรงเรียนผู้สูงอายุตำบลหนองมะเขือ

          โครงการนวัตกรรมนี้เป็นโครงการที่ริเริ่มใหม่ พ.ศ. ๒๕๖๐ เป็นโครงการที่จัดทำขึ้นเพื่อเตรียมความพร้อมและรองรับการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นทุกปีเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ

๖. วัตถุประสงค์

          โครงการโรงเรียนผู้สูงอายุองค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือมีวัตถุประสงค์ในการดำเนินงาน ๖ ประการคือ ๑) เพื่อส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพชีวิตและการจัดการเรียนรู้ตลอดชีวิตของผู้สูงอายุ ๒) เพื่อส่งเสริมการพัฒนาตนเอง  การดูแล คุ้มครอง และพิทักษ์สิทธิผู้สูงอายุ ๓) เพื่อเสริมสร้างสุขภาพที่ดีของผู้สูงอายุ  ๔) เพื่อส่งเสริมให้ผู้อายุสร้างสรรค์ประโยชน์แก่ชุมชนและสังคม ๕) เพื่อเสริมสร้างศักยภาพ คุณค่า ภูมิปัญญาของผู้สูงอายุให้เป็นที่ประจักษ์และยอมรับจากสังคม ๖) เพื่อส่งเสริมภูมิปัญญาและวัฒนธรรมท้องถิ่นให้ดำรงสืบทอดต่อไป

๗.สภาพทั่วไปของพื้นที่

ก่อนหน้าที่จะจัดทำงบประมาณประจำปี  ๒๕๖๐ นั้น อบต. หนองมะเขือได้ทำการสำรวจประชากรพบว่ามีจำนวน ๔,๐๑๘ คน และยังพบอีกว่ามีประชากรที่มีอายุเกิน  ๖๐  ปีจำนวน  ๖๑๙  คน คิดเป็นร้อยละ  ๑๕.๔๐  ของประชากรในตำบลหนองมะเขือ  ในจำนวนนี้มีผู้สูงอายุติดสังคมจำนวน ๕๓๓ คนคิดเป็นร้อยละ  ๑๓.๒๖ เป็นผู้ทุพพลภาพจำนวน ๖๔ คนคิดเป็นร้อยละ ๑.๕๙ และเป็นผู้ป่วยติดบ้าน/ติดเตียงจำนวน  ๒๒  คนคิดเป็นร้อยละ ๐.๕๔ จากสภาพปัญหาดังกล่าวองค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือได้ตระหนักถึงความจำเป็นในการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุกลุ่มนี้จึงเกิดแนวคิดว่าจะทำอย่างไรที่จะป้องกันไม่ให้ผู้สูงอายุที่ยังแข็งแรง มีสุขภาพที่ยืนยาว ไม่เป็นภาระของครอบครัวและสังคมและลดจำนวนประชากรผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง ติดบ้าน ติดเตียงคลายความซึมเศร้า อบต. จึงได้จัดทำโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุขึ้นโดยมีผู้สูงอายุรุ่นแรกเข้าร่วมกิจกรรมในนี้จำนวน ๙๒ คน

๘.ประเด็นปัญหา

จากสถานการณ์ด้านประชากรในปัจจุบันของ อบต.หนองมะเขือที่พบว่าจำนวนประชากรวัยผู้สูงอายุในตำบลหนองมะเขือมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นอันเป็นผลมาจากความเจริญก้าวหน้าทางการแพทย์ ทำให้ผู้สูงอายุมีอายุยืนยาวขึ้น การที่ผู้สูงอายุมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วทำให้ประเทศและ อบต.ต้องมีรายจ่ายด้านสวัสดิการเพื่อผู้สูงอายุเพิ่มสูงขึ้น  ครอบครัวต้องแบกรับภาระในการดูแลผู้สูงอายุมากขึ้น ขณะที่ผู้สูงอายุเองเมื่อมีอายุยืนยาวขึ้นก็ยิ่งต้องเผชิญกับปัญหาการขาดแคลนรายได้หรือมีรายได้ไม่เพียงพอแก่การยังชีพ รวมถึงมีความเสี่ยงจากการเจ็บป่วยด้วยโรคเรื้อรังต่าง ๆ ความพิการหรือทุพพลภาพประกอบกับสภาพครอบครัวไทยที่เปลี่ยนแปลงไปจากอดีตจากการที่มีคนหลายรุ่นอยู่ในครอบครัวเดียวกันในลักษณะของครอบครัวขยายกลายเป็นครอบครัวเดี่ยวที่มีเพียงพ่อ แม่ ลูกมากขึ้น ทำให้ผู้สูงอายุต้องอยู่กันตามลำพัง ขาดผู้ดูแลและอาจเกิดความรู้สึกว่าชีวิตไร้ความหมาย  จากสภาพปัญหาผู้สูงอายุที่เกิดขึ้นนี้องค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือซึ่งมีภารกิจโดยตรงในการดูแลผู้สูงอายุรวมถึงส่งเสริมสนับสนุนและแสวงหาความร่วมมือจากภาคีเครือข่ายเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุและส่งเสริมสนับสนุนการสร้างภาคีเครือข่ายเพื่อให้ผู้สูงอายุได้มีพื้นที่ในการเข้าร่วมกิจกรรมกับชุมชน  ไม่ว่าจะเป็นการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การถ่ายทอดภูมิปัญญา หรือพัฒนาตนเองในด้านต่าง ๆ ซึ่งเป็นการยกระดับการจัดสวัสดิการสำหรับผู้สูงอายุในพื้นที่ตำบลหนองมะเขือเพื่อให้ผู้สูงอายุมองเห็นคุณค่าและความสำคัญของตนเองและชุมชนประจักษ์ในศักยภาพและพลังของผู้สูงอายุ  ส่งผลให้ผู้สูงอายุสามารถใช้ชีวิตอย่างมีคุณค่า มีศักดิ์ศรี และมีความสุข

๙. กระบวนการแก้ไขปัญหาและปัจจัยหลักแห่งความสำเร็จ

         ๙.๑ กระบวนการแก้ไขปัญหา จากปัญหาผู้สูงอายุดังกล่าวข้างต้นได้ถูกนำมาคิดวิเคราะห์และหาแนวทางรองรับสถานการณ์ที่จะเกิดขึ้นโดย อบต. ได้จัดเวทีแลกเปลี่ยนความคิดร่วมกันระหว่างผู้บริหาร พนักงาน ผู้นำในหมู่บ้านและตัวแทนผู้สูงอายุในตำบลหนองมะเขือตลอดทั้งภาคีเครือข่ายเพื่อกำหนดเป้าหมายในการแก้ไขปัญหา  และพัฒนาศักยภาพของผู้สูงอายุ  ในเบื้องต้น อบต.ได้จัดทำโครงการพัฒนาศักยภาพผู้สูงอายุขึ้น โดยเชิญวิทยากรจากสำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์มาให้ความรู้เกี่ยวกับพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ  พ.ศ.  ๒๕๔๖  และกฎหมายอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง  จากนั้นนำตัวแทนผู้สูงอายุ ผู้บริหาร พนักงานและผู้นำในหมู่บ้านเดินทางไปศึกษาดูงานเพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์และเพื่อสร้างแรงจูงใจให้กับผู้สูงอายุและเมื่อได้กลับมาจึงริเริ่มโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุอย่างเป็นรูปธรรมและเปิดดำเนินการตั้งแต่วันที่  ๑๗  พฤษภาคม  ๒๕๖๐  เป็นต้นมา  ส่งผลให้ผู้สูงอายุได้รับการพัฒนาคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

       ๙.๒ ปัจจัยหลักแห่งความสำเร็จ ในการดำเนินโครงการนวัตกรรมโรงเรียนผู้สูงอายุตำบลหนองมะเขือที่ประสบความสำเร็จเกิดจากปัจจัยต่างๆ ดังนี้

            (๑) ผู้บริหารและสมาชิกสภา อบต.  โครงการนี้เกิดจากแนวคิดการให้บริการสาธารณะแก่ประชาชนโดยเฉพาะผู้สูงอายุที่มีจำนวนเพิ่มมากขึ้นทุกปีที่มักจะประสบปัญหาทั้งทางสุขภาพร่างกายและจิตใจโดยเฉพาะผู้ที่มีฐานะยากจนซึ่งมีอยู่เป็นจำนวนมากใน อบต. ผู้บริหาร อบต. ได้พุดคุยเรื่องนี้กับทีมผู้บริหารและสมาชิกสภา อบต. หลายครั้ง เมื่อความคิดตกผลึกจึงได้จัดเวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็นร่วมกันระหว่างผู้บริหาร  พนักงาน ผู้นำในหมู่บ้านและตัวแทนผู้สูงอายุในตำบลหนองมะเขือรวมทั้งภาคีเครือข่ายเพื่อกำหนดเป้าหมายในการแก้ไขปัญหาและพัฒนาศักยภาพของผู้สูงอายุ และทุกฝ่ายต่างเห็นตรงกันว่าควรจัดทำโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุ จากข้อมูลดังกล่าวนี้จึงเห็นได้ว่าผู้นำองค์การคือนายกองค์การบริหารส่วนตำบลเป็นริเริ่มความคิด ขายความคิด ดำเนินการจัดประชุมประชาคมจากฝ่ายต่างๆ จนกระทั่งนำไปสู่การจัดทำและดำเนินโครงการนี้ขึ้นมา ดังนั้นภาวะผู้นำแบบการกล้าคิด กล้าทำ พร้อมชนกับปัญหาของผู้บริหาร อบต.  รวมทั้งการเห็นพ้องต้องกันของทุกฝ่ายไม่ว่าจะเป็นทีมผู้บริหาร ทีมสมาชิกสภา พนักงานและประชาชนและเครือข่ายจึงเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้การดำเนินโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุตำบลหนองมะเขือประสบความสำเร็จในทุกๆ ด้าน

           (๒) พนักงานองค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือ ในฐานะที่เป็นกลไกในการบริหารงานของฝ่ายบริหารในการดำเนินนโยบายนี้ พนักงานของ อบต. มีความพร้อมที่จะปฏิบัติงานตามที่ได้รับนโยบายและมอบหมายงานทั้งจากนายก อบต. และผู้บริหารฝ่ายพนักงานประจำไม่ว่าจะเป็นปลัดและรองปลัด อบต. พนักงานที่เป็นผู้บริหารหน่วยงานระดับปฏิบัติใน อบต. ที่ทำหน้าที่บริหารงาน ดังจะเห็นได้จากการที่ปลัดองค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือรับผิดชอบเป็นอำนวยการโรงเรียนผู้สูงอายุและมีรองปลัดองค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือเป็นรองอำนวยการโรงเรียนผู้สูงอายุ  ในส่วนของการดำเนินโครงการนั้น อบต. ได้จัดตั้งคณะกรรมการโรงเรียนผู้สูงอายุประกอบด้วยรองนายกองค์การบริหารส่วนตำบลที่นายกมอบหมายเป็นประธานกรรมการและมี กรรมการที่ประกอบด้วยเลขานุการนายกฯ ปลัดองค์การบริหารส่วนตำบล ประธานชมรมผู้สูงอายุทุกหมู่บ้าน ผู้อำนวยการกองการศึกษา นักพัฒนาชุมชน และหัวหน้าสำนักงานปลัด อบต. เป็นกรรมการและเลขานุการ การดำเนินการดังกล่าวนี้เกิดจากความพร้อมที่จะรับผิดชอบ(accountability) ของพนักงาน อบต.ที่พร้อมใจกันเป็นทีมงานในการดำเนินงานโรงเรียนผู้สูงอายุดังนั้นจึงกล่าวได้ว่าพนักงาน อบต.เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่ทำให้การดำเนินการของโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุตำบลหนองมะเขือประสบความสำเร็จในทุกๆ ด้าน

          (๓) ภาคประชาชนและเครือข่าย ความร่วมมือ ร่วมแรง ร่วมใจ และความมุ่งมั่นที่จะพัฒนาคุณภาพชีวิตและการยกมาตรฐานในการดำรงชีวิตของผู้สูงอายุในองค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือให้เพิ่มสูงขึ้นจากภาคประชาชนและเครือข่ายที่ประกอบด้วยประชาชน ภาคประชาสังคม และองค์กรในภาคส่วนอื่นที่ร่วมมือและให้การสนับสนุนการดำเนินโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุ ดังจะเห็นได้จากการที่ดำเนินโครงการฯ นี้ทั้งครอบครัวของผู้สูงอายุให้การสนับสนุน ชุมชนและหมู่บ้านช่วยกันผลักดันให้เกิดโครงการนี้ขึ้นประกอบกับภาคีเครือข่ายทั้งในพื้นที่และนอกพื้นที่ให้การสนับสนุนด้านวิชาการ โดยทำการลงนามบันทึกข้อตกลงร่วมกันระหว่างองค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือกับภาคีเครือข่ายที่ประกอบด้วยโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหนองมะเขือ สถานีตำรวจภูธรพล  ศูนย์บริการการศึกษานอกระบบและตามอัธยาศัยอำเภอพล โรงเรียนหนองมะเขือซองแมวโคกไม้งามวิทยา โรงเรียนบ้านหนองแวงนอก โรงเรียนบ้านโนนตะโก รวมทั้งบุคคลฝ่ายต่างๆ ที่ได้ให้การสนับสนุน เช่นพระภิกษุเจ้าอาวาสวัดเนกขัมมาภิรมย์ คณะครูของศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย และกำนันและผู้ใหญ่บ้านตำบลหนองมะเขือต่างให้การสนับสนุนโครงการเป็นอย่างดียิ่ง ดังนั้นความร่วมมือร่วมใจและการสนับสนุนจากทุกภาคส่วนจึงเป็นปัจจัยสำคัญอีกประการหนึ่งที่ทำให้การดำเนินโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุประสบความสำเร็จ

๑๐. ปัญหาและอุปสรรคของนวัตกรรม

             ปัญหาสำคัญที่ถือว่าเป็นภัยอุปสรรคและอาจส่งผลกระทบต่อการดำเนินโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุก็คือ ค่าใช้จ่ายในการดำเนินโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุ โดยในปีงบประมาณ ๒๕๖๐ อบต. ได้ใช้งบประมาณจากเงินสะสมขององค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือเป็นค่าใช้จ่ายด้านค่าอาหารว่างและเครื่องดื่ม ค่าอาหารกลางวันสำหรับนักเรียนผู้สูงอายุ ค่าสมนาคุณวิทยากร ค่าจัดซื้อวัสดุอุปกรณ์ในการเรียนการสอนรวมเป็นเงินทั้งสิ้นจำนวน ๑๗๕,๐๐๐ บาท ซึ่งเป็นวงเงินค่อนข้างสูงเมื่อเปรียบเทียบกับการดำเนินการให้บริการด้านอื่นๆ ของ อบต. อีกทั้งค่าใช้จ่ายเหล่านี้จะเป็นค่าใช้จ่ายประจำ(fixed cost) ที่เกิดขึ้น หากมีการดำเนินโครงการต่อเนื่องแล้วจะเป็นภาระด้านงบประมาณของ อบต.ในระยะยาว การที่มีค่าใช้จ่ายการดำเนินงานค่อนข้างสูงที่แม้ว่าจะใช้จ่ายอย่างจำกัดจำเขี่ยตามนโยบายของ นากยก อบต. ที่เน้นการใช้จ่ายเฉพาะเท่าที่จำเป็นจริงๆ แล้วก็ตามสิ่งนี้จึงเป็นปัญหาอุปสรรคที่สำคัญยิ่งของการดำเนินโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุที่อาจส่งผลให้ไม่สามารถดำเนินได้อย่างต่อเนื่องและมีประสิทธิภาพ

๑๑.บทสรุปของความสำเร็จและแนวทางการพัฒนาอย่างยั่งยืน

          ๑๑.๑ บทสรุปของความสำเร็จ

                  ผลสำเร็จของการดำเนินโครงการนวัตกรรมโรงเรียนผู้สูงอายุองค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือปรากฏผลอย่างเป็นรูปธรรมดังจะเห็นได้จากการดำเนินโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุส่งผลให้ผู้สูงอายุที่เข้าร่วมโครงการมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นตามที่ได้กล่าวไว้ข้างต้น ดังนี้

                   ๑) ด้านสุขภาพกาย ทำให้ผู้สูงอายุมีสุขภาพแข็งแรง  กระฉับกระเฉง ลดความเสี่ยงจากการเจ็บป่วย  ลดระยะเวลาการพึ่งพาผู้อื่น  อายุยืน

                   ๒) ด้านจิตใจ  ช่วยให้ผู้สูงอายุคลายเหงา มีจิตใจกระชุมกระชวย  รู้สึกสดชื่น ภาคภูมิใจและตระหนักในคุณค่าในความสามารถของตนเอง และมีมุมมองเชิงบวกต่อตนเอง

                   ๓) ด้านสังคม  มีความสัมพันธ์ที่ดีกับคนวัยเดียวกันและคนต่างวัย  รวมทั้งได้รับการยอมรับในฐานะสมาชิกของกลุ่มผุ้เรียน

                   ๔) ด้านจิตปัญญา ผู้สูงอายุรู้เท่าทันและเข้าใจสิ่งต่างๆ ที่เกิดขึ้นในสังคมและโลก ส่งผลให้  สามารถปรับตัวและดำเนินชีวิตได้อย่างเหมาะสมตามวัย

                   ๕) ด้านเศรษฐกิจ ผู้สูงอายุเกิดการเรียนรู้ เกิดทักษะทางด้านอาชีพ สามารถนำไปประกอบอาชีพสร้างงาน  สร้างรายได้  ช่วยเหลือตนเองต่อไป

                    ๖) ทางด้านครอบครัวและชุมชนลดภาระการพึ่งพิง  ลดภาระค่าใช้จ่ายในการดูแลสุขภาพจากการเจ็บป่วย  ผู้สูงอายุสามารถช่วยเหลือตนเองได้ในการดำเนินชีวิตประจำวัน ไม่เป็นภาระของครอบครัว  มีการดำเนินชีวิตอย่างอิสระตามศักยภาพของแต่ละคนโดยอยู่บนพื้นฐานของการเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ตามคำกล่าวที่ว่า “สังคมไทยสังคมผู้สูงวัย เข้าใจ เข้าถึง พึ่งพาได้”

                   ด้วยเหตุดังกล่าวข้างต้นนี้จึงอาจกล่าวได้ว่าผลสำเร็จในการดำเนินโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุดังกล่าวเกิดจากการมีนโยบายที่ชัดเจนจากผู้บริหารและสภาองค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือให้การสนับสนุน พนักงานองค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะเขือมีความตั้งใจและความมุ่งมั่นที่จะดำเนินโครงการให้บรรลุเป้าหมาย และการสนับสนุนจากภาคประชาชนและเครือข่ายของ อบต.หนองมะเขือด้วยความเต็มอกเต็มใจแม้ว่าจะต้องพบกับปัญหาเรื่องข้อจำกัดของงบประมาณเพื่อสนับสนุนการดำเนินงานบ้างก็ตาม

          ๑๑.๒ แนวทางการพัฒนาอย่างยั่งยืน

                   การเสนอแนวทางการพัฒนาการบริหารจัดการที่ดีของ อบต.หนองมะเขือนั้นจะนำเอาปัญหาและอุปสรรคมาเสนอแนวทางแก้ไขได้แก่ ๑) ปัญหาด้านกฎหมาย ระเบียบและกฎเกณฑ์ในการปฏิบัติงาน และ ๒) ปัญหาเกี่ยวกับภาคประชาชนและเครือข่ายมาเสนอแนวทางแก้ไขเพื่อให้เกิดการพัฒนาทางด้านการบริหารจัดการอย่างยั่งยืนสำหรับ อบต.หนองมะเขือ ดังนี้

                   ๑. การพัฒนาด้านกฎหมาย ระเบียบและกฎเกณฑ์ในการปฏิบัติงาน แม้ว่าการแก้ไขกฎหมาย ระเบียบและกฎเกณฑ์การปฏิบัติงานให้ง่ายต่อการทำงานและการตัดสินใจจะเป็นสิ่งที่กระทำได้ยากและเป็นสิ่งที่ต้องยึดถือเป็นแนวทางในการปฏิบัติงานอย่างเคร่งคัดก็ตาม แต่การที่ อบต.ยังไม่สามารถที่จะดำเนินการตราข้อบัญญัติเพื่อสนับสนุนการบริหารงานขององค์การบริหารส่วนตำบลที่ริเริ่มโดยภาคประชาชนได้นั้น สามารถแก้ไขได้โดยการสร้างความเข้าใจในเรื่องของสิทธิ หน้าที่ของประชาชน และแนวทางและวิธีการในการเสนอข้อบัญญัติของ อบต.ที่ริเริ่มโดยฝ่ายประชาชนในระหว่างการประชุมประชาคมเพื่อร่วมกันคิด ร่วมกันพัฒนา อบต.

 ในส่วนที่สภา อบต. ยังไม่ค่อยได้มีการตราข้อบัญญัติตามกฎหมาย พ.ร.บ. ต่าง ๆ ที่ให้อำนาจดำเนินการแก่องค์การบริหารส่วนตำบล เช่น การตราข้อบัญญัติฯเพื่อจัดหารายได้ของ อบต. สามารถแก้ไขได้โดยที่ฝ่ายบริหาร อบต.ปรึกษาหารือกับสมาชิกสภา อบต เพื่อสร้างการตระหนักรู้ให้แก่ฝ่ายนิติบัญญัติถึงบทบาทหน้าที่ในการสนับสนุนการดำเนินงานของ อบต. โดยเฉพาะในด้านการจัดหารายได้เพิ่มเติมให้แก่ อบต. นอกเหนือจากการจัดเก็บภาษีที่มีกฎหมายกำหนดไว้เป็นการเฉพาะแล้ว พร้อมกันนั้นควรจัดให้มีการอบรมสมาชิกสภาท้องถิ่นเกี่ยวกับอำนาจหน้าที่ในทางนิติบัญญัติ และ/หรือจัดอบรมให้แก่บุคลากรท้องถิ่นให้มีความรู้ด้านกฎหมายเฉพาะทางเพื่อการปฏิบัติงาน เพื่อการบริการประชาชน หรือเพื่อการบังคับใช้กฎหมายได้อย่างถูกต้อง

                   ๒. แนวทางการพัฒนาเกี่ยวกับภาคประชาชนและเครือข่าย เพื่อแก้ไขปัญหาจาการที่ภาคประชาชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมีส่วนร่วมในการประชุมประชาคมเพื่อวางแผนพัฒนาท้องถิ่นที่มีจำนวนจำกัดนั้น อาจแก้ไขได้โดย อบต. ควรรณรงค์ส่งเสริมและจูงใจให้ประชาชนมองเห็นความสำคัญและมีจิตสำนึกในการเข้ามีส่วนร่วมในการจัดทำแผนพัฒนาของ อบต. ด้วยความสมัครใจเนื่องจากเป็นเรื่องของตัวประชาชนเองที่ต้องเป็นผู้นำเสนอปัญหาและข้อเรียกร้องต้องการ พร้อมทั้งให้การสนับสนุนการจัดทำแผน การเข้าร่วมดำเนินการตามแผน และร่วมการประเมินผลแผนพัฒนาของ อบต.

                    ๓ แนวทางการพัฒนาการปรับลดทบทวนภารกิจในการให้บริการประชาชน  อบต. หนองมะเขือควรจะต้องทบทวนการดำเนินการทางด้านการปรับลดหรือทบทวนภารกิจในการให้บริการประชาชนโดยวิธีการจ้างเหมาให้หน่วยงานภายนอกดำเนินการแทนเพื่อเป็นการลดภาระในเรื่องงบประมาณและการดำเนินงานบริการสาธารณะตามแผนงานโครงการประจำปีที่ต้องดำเนินการโดยการนำเรื่องนี้เข้าหารือในที่ประชุมผู้บริหาร อบต. ที่ประชุม สภา อบต. การประชุมพนักงาน ตลอดจนประชุมประชาคมของประชาชนเพื่อระดมสมอง(brain storming) แสวงหาแนวทางที่เหมาะสมและแนวทางปฏิบัติที่สามารถนำไปดำเนินการให้เกิดผลในทางปฏิบัติได้โดยอาจเป็นการดำเนินการร่วมกันกับ อปท.อื่นในพื้นที่เพื่อแบ่งภาระในเรื่องการจ้างเหมางานบริการสาธารณะเพื่อให้การจัดสรรงบประมาณให้อยู่ในกรอบงบประมาณที่ อบต. สามารถดำเนินการได้   

๑๒. การนำไปต่อยอดและการเผยแพร่นวัตกรรม

          จากความสำเร็จในการดำเนินโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุส่งผลให้ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นดังนี้

                  ด้านสุขภาพกาย ทำให้มีสุขภาพแข็งแรง  กระฉับกระเฉง ลดความเสี่ยงจากการเจ็บป่วย  ลดระยะเวลาการพึ่งพาผู้อื่น  อายุยืน ด้านจิตใจ ช่วยให้คลายเหงา จิตใจกระชุมกระชวย  สดชื่น  รู้สึกภาคภูมิใจและตระหนักในคุณค่าความสามารถของตนเอง มีมุมมองเชิงบวกต่อตนเอง ด้านสังคม  มีความสัมพันธ์ที่ดีกับคนวัยเดียวกันและคนต่างวัย  ได้รับการยอมรับในฐานะสมาชิกของกลุ่ม ด้านจิตปัญญา  รู้เท่าทันและเข้าใจสิ่งต่างๆ  ที่เกิดขึ้น  สามารถปรับตัวและดำเนินชีวิตได้อย่างเหมาะสมตามวัย ด้านเศรษฐกิจ เรียนรู้ทักษะทางด้านอาชีพ  สามารถนำไปประกอบอาชีพสร้างงาน  สร้างรายได้  ช่วยเหลือตนเองต่อไปและ ทางด้านครอบครัวและชุมชน  ลดภาระการพึ่งพิง  ลดภาระค่าใช้จ่ายในการดูแลสุขภาพจากการเจ็บป่วย  สามารถช่วยเหลือตนเองได้ในการดำเนินชีวิตประจำวัน ไม่เป็นภาระของครอบครัว  มีการดำเนินชีวิตอย่างอิสระเท่าที่จะเป็นได้  โดยอยู่บนพื้นฐานการเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ตามคำกล่าวที่ว่า “ สังคมไทยสังคมผู้สูงวัย  เข้าใจ  เข้าถึง  พึ่งได้”

          ผลสำเร็จในการดำเนินโครงการโรงเรียนผู้สูงอายุดังกล่าวข้างต้นนี้ได้กลายเป็นหน่วยงานที่มีการแนวทางในการปฏิบัติงานที่ดี(best practice) จนกระทั่งมี อปท. อื่นๆ ส่งคนมาดูงานเป็นจำนวนมากและได้กลายกลายเป็นต้นแบบที่ อปท.อื่นจะใช้วัดเพื่อเปรียบเทียบความสามารถของตนเอง(bench marking) ทางด้านโรงเรียนผู้สูงอายุ

198 total views, 1 views today