การประยุกต์ใช้ “การออกแบบนวัตกรรมด้วยกระดาษแผ่นเดียว” สำหรับการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ (หรือ LEAN HRD CANVAS) : คืออะไร และ ใช้อย่างไร? THE APPLICATION OF “LEAN INNOVATION CANVAS” FOR HUMAN RESOURCE DEVELOPMENT (OR LEAN HRD CANVAS): WHAT AND HOW?

บทคัดย่อ
บทความวิชาการ บทความนี้ มีจุดมุ่งหมายหลักอยู่ 3 ประการ ได้แก่ 1) เพื่ออธิบายถึงที่มา แนวคิด ความหมาย และพัฒนาการของ เครื่องมือในการออกแบบธุรกิจและนวัตกรรมรูปแบบใหม่ ซึ่งเรียกว่า เครื่องมือในการออกแบบนวัตกรรมด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean Innovation Canvas) 2) ชี้ให้เห็นถึงประโยชน์ และวิธีการนำเครื่องมือการออกแบบแผนงานหรือแนวคิดใหม่ด้วยกระดาษแผ่นเดียว มาใช้ในการบริหารด้านต่าง ๆในองค์การและบริบทในประเทศไทยรวม และ 3) นำเสนอ เครื่องมือเพื่อการออกแบบการบริหารทรัพย์กรมนุษย์ ด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean HRD Canvas) ซึ่งคณะผู้นิพนธ์ได้พัฒนาขึ้นมาให้เหมาะสมกับการประยุกต์ใช้ในองค์กรต่าง ๆในประเทศไทย โดยจะอธิบายและแสดงวิธีการประยุกต์ใช้เครื่องมือการออกแบบธุรกิจด้วยกระดาษแผ่นเดียว ผ่านกรณีศึกษาต่าง ๆ ที่ได้เคยนำออกแบบการพัฒนาทรัพย์กรมนุษย์ ด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean HRD Canvas) ไปใช้จริง เพื่อให้เกิดความเข้าใจแก่ผู้ที่สนใจศึกษา เกิดประโยชน์ในการต่อยอดองค์ความรู้สำหรับนักวิชาการที่เกี่ยวข้อง รวมถึงเป็นประโยชน์สำหรับผู้บริหารในองค์การต่าง ๆ ในการมีทางเลือกสำหรับการนำเครื่องมือและเทคนิคใหม่ๆ เพื่อนำไปปรับใช้ในการวางแผนพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ ของหน่วยงานต่างๆในประเทศไทยอีกด้วย

คำสำคัญ: การออกแบบนวัตกรรมด้วยกระดาษแผ่นเดียว , การออกแบบการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ด้วยกระดาษแผ่นเดียว, เครื่องมือใหม่ในการออกแบบการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์
Abstract
There are 3 major aims of this academic article, which are 1) To illustrate the concept, development process and application of new management design and planning tool so-called “Lean Innovation Canvas”, proposed by the authors; 2) To point out the advantages and the basic approach for using and applying this new tool know as “Lean Innovation Canvas”; and 3) To propose the new human resource management and planning tool developed by the authors. This developed tool is called “Lean HRD Canvas”. This tool’s concept and application will be explained in this article in order to offer as new approach for HRD experts and scholars to design and planning HRD process in any organizations in Thailand.
Keywords: Lean Innovation Canvas, Lean HRD Canvas, new tool for HRD design
1.บทนำ :ที่มาของการออกแบบนวัตกรรมด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean Innovation Canvas )
นับตั้งแต่หลังปี ค.ศ.2000 ที่เทคโนโลยีต่างๆ มีการพัฒนาขึ้นอย่างรวดเร็ว ทำให้เป็นที่ยอมรับกันทั้งในวงการธุรกิจและในวงการวิชาการว่า รูปแบบในการบริหาร และวางแผนการทำงานในองค์การต่าง ๆในปัจจุบันจำเป็นต้องมีการปรับเปลี่ยนให้รวดเร็ว เพื่อสามารถตอบสนองกับปัจจัยแวดล้อมต่างๆที่มีเทคโนโลยีเป็นตัวขับเคลื่อนให้องค์การและธุรกิจต้องปรับตัวให้รวดเร็วขึ้นอย่างมากกว่าในอดีตที่ผ่านมา ทั้งนักบริหารและนักวิชาการต่าง ๆที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการองค์กร จึงมีการคิดค้นและพัฒนาแนวคิด เทคนิค และเครื่องมือในการบริหารจัดการใหม่ๆ เพื่อให้สามารถตอบสนองต่อสถานการณ์ดังกล่าวได้ แนวคิดของการพัฒนาเครื่องมือง่ายๆเพื่อออกแบบบริหารจัดการ หรือแก้ไขปัญหาต่างๆในธุรกิจได้อย่างรวดเร็ว บนผืนผ้าใบหน้าเดียว หรือ บนกระดาษแผ่นเดียว (Canvas) จึงได้ถูกพัฒนาขึ้น ทั้งเพื่อให้มีเครื่องมือในการออกแบบธุรกิจที่สามารถปรับเปลี่ยนได้โดยง่าย และยังเพื่อช่วยให้ผู้ที่สนใจเริ่มต้นธุรกิจสามารถรวบรวมและทดสอบความคิดได้อย่างรวดเร็ว และเข้าใจง่ายขึ้น กว่าการเขียนแผนธุรกิจ หรือวิเคราะห์ปัจจัยต่างๆด้วยเครื่องมือหรือเทคนิคในการบริหารจัดการแบบเดิมที่มีอยู่ ซึ่งต้องใช้ข้อมูลจำนวนมากและขั้นตอนที่ค่อนข้างมาก แต่เมื่อออกแบบหรือวางแผนเสร็จแล้ว อาจนำไปใช้ไม่ทันการณ์
โดยต้นกำเนิดเครื่องมือในการออกแบบรูปแบบธุรกิจหรือนวัตกรรมด้วยผืนผ้าใบหน้าเดียว หรือ บนกระดาษแผ่นเดียว (Canvas) ที่เป็นที่รู้จักและได้รับการยอมรับไปทั่วโลก ก็คือ การสร้างแบบจำลองธุรกิจบนกระดาษแผ่นเดียว (Business Model Canvas: BMC) ซึ่งพัฒนาขึ้นโดยศาสตราจารย์ อีฟ พินเญอร์ (Yve Pigneur) แห่งมหาวิทยาลัยโลซาน ประเทศสวิสเซอร์แลนด์ กับ ดร.อเล็กซานเดอร์ ออสเทอร์วัลเดอร์ (Alexander Osterwalder) ร่วมกับทีมงานอีกกว่า 45 คน โดยทีมผู้พัฒนาได้เผยแพร่แนวคิดและเครื่องมือนี้ ผ่านการตีพิมพ์หนังสือเพื่อเป็นคู่มือสำหรับการสร้างธุรกิจ ชื่อ Business Model Generation ในปี ค.ศ. 2010 นับตั้งแต่นั้น การออกแบบธุรกิจด้วยกระดาษแผ่นเดียวหรือบนผืนผ้าใบ9ช่อง ก็ได้รับการถ่ายทอดและนำไปใช้เป็นเครื่องมือที่ช่วยออกแบบโมเดลธุรกิจผ่านปัจจัยสำคัญทั้ง 9 ด้านที่ถูกมองว่าครอบคลุมส่วนสำคัญๆ ต่อธุรกิจประเภทต่างๆ ตามที่แสดงไว้ใน แผนภาพที่ 1

แผนภาพที่1 : การออกแบบจำลองธุรกิจบนกระดาษแผ่นเดียว (Business Model Canvas: BMC)
ที่มา: Pigneur, Yves and Osterwalder, Alexander (2010) อ้างใน กองบรรณาธิการ เว็บไซต์ไทยมาร์เก็ต (2558)
โดยในปีค.ศ. 2017 หนังสือ Business Model Generation มียอดขายกว่า 2 แสนเล่ม และถูกนำไปแปลเผยแพร่ใน 22 ประเทศทั่วโลก ซึ่งแนวคิดและเครื่องมือ กันอย่างแพร่หลายเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ เนื่องจากมีข้อดีที่สำคัญ 3 ประการ ได้ แก่ 1.สามารถใช้ในการออกแบบธุรกิจหรือนวัตกรรมใหม่ให้ทุกคนที่เกี่ยวข้องเกิดความเข้าใจภาพธุรกิจโดยรวมได้พร้อม ๆกัน 2.ทำให้ผู้ที่ใช้ BMCในการออกแบบธุรกิจหรือนวัตกรรมได้คิดอย่างรอบด้าน ในทุกภารกิจ (functions) ที่สำคัญ โดยทุกส่วนมีความสัมพันธ์กัน ซึ่งจะทำให้ไม่พลาดปัจจัยสำคัญของธุรกิจ และ 3.เป็นเครื่องมือที่เรียบง่าย บุคลากรในทุกระดับของหน่วยงานหรือทีมสามารถเรียนรู้วิธีการใช้งานร่วมกันได้อย่างรวดเร็ว ( อิมะสึ มิกิ , 2561) จากประโยชน์ต่างๆ รวมทั้งความนิยมที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ของการใช้แบบจำลองธุรกิจบนกระดาษแผ่นเดียว (Business Model Canvas: BMC) ทำให้ต่อมา นักวิชาการและนักบริหารหลายๆท่านได้นำพัฒนาเครื่องมือการบริหารในรูปแบบของเครื่องมือการคิดบนผืนผ้าใบ หรือบนกระดาษแผ่นเดียว (Canvas) ขึ้นอีก ที่สำคัญได้แก่ Lean Canvas ซึ่งถูกพัฒนาขึ้นมาโดย แอช มาเออร์ยา (Ash Maurya) และทีมงาน เพื่อเป็นเครื่องมือเขียนแผนธุรกิจอย่างง่ายสำหรับธุรกิจรูปแบบใหม่ อย่างธุรกิจสตาร์ต อัพ (Start Up) โดยเขาได้ที่ปรับแต่งมาจาก Business Model Canvas ของ Alex Osterwalder ซึ่ง Lean Canvas ถูกออกแบบมาเพื่อผู้ประกอบการโดยเฉพาะลงมือทำตามได้ทันที และให้ความสำคัญไปที่ปัจจัยสำคัญบางประการของธุรกิจสตาร์ท อัพ และ ธุรกิจขนาดย่อม (SMEs) ที่มีความแตกต่างจากหน่วยงานใหญ่ หรือ ธุรกิจในรูปแบบเดิม อย่างเช่น ความไม่แน่นอน ความเสี่ยง และกระแสรายได้ของกิจการ เป็นต้น เพิ่มมากขึ้น และนำแนวคิดเรื่องการสร้างธุรกิจใหม่ให้ลดความสูญเปล่า ( Lean Startup ) มาปรับใช้ ซึ่งแอช มาเออร์ยา (Ash Maurya) ได้อธิบายถึงแนวคิดนี้ ไว้ว่า Lean Startup คือ ระเบียบวิธี (Methodology ) สำหรับการพัฒนาธุรกิจหรือผลิตภัณฑ์ใหม่ต่าง ๆ ซึ่งมีจุดมุ่งหมายเพื่อทำให้วงจรการพัฒนาผลิตภัณฑ์สั้นลง ( shorten product development cycles) โดยการนำแนวคิดเรื่องการทดลองจริงเพื่อทดสอบสมมติฐานทางธุรกิจ (business hypothesis-testing experiment) รวมทั้งการเรียนรู้ผ่านการนำผลิตภัณฑ์หรือบริการใหม่ที่ออกแบบไว้ไปทดลองเก็บข้อมูลจริงจากกลุ่มลูกค้าเป้าหมาย(validated learning) เป็นปัจจัยและภารกิจสำคัญที่นำมาใส่ไว้ในการออกแบบเพื่อลดเวลาและความสูญเสียที่ไม่จำเป็นให้น้อยลงที่สุดเท่าที่จะทำได้ (Maurya,2018)
ในส่วนนี้ โดยสรุปแล้ว คณะผู้นิพนธ์ได้ทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง เพื่ออธิบายถึง ที่มาของแนวคิดการพัฒนาเครื่องมือสำหรับการออกแบบธุรกิจหรือผลิตภัณฑ์ใหม่ในรูปแบบของกระดาษแผ่นเดียว (Canvas) ไว้โดยสังเขป ดังที่กล่าวไว้แล้วข้างต้น ซึ่งจากแนวคิด และประโยชน์ต่าง ๆของการนำเครื่องมือนี้ไปใช้กันอย่างแพร่หลาย ดังนั้น คณะผู้นิพนธ์ จึงเล็งเห็นถึงประโยชน์ในการพัฒนาเครื่องมือการบริหารและการวางแผนด้วยรูปแบบ (format) ดังกล่าว คือในรูปแบบการวางแผนในกระดาษแผ่นเดียว (Canvas) เพื่อให้มีเครื่องมือในการบริหารและวางแผนที่ใช้งานง่ายกว่าการเขียนแผนธุรกิจในรูปแบบเดิมๆที่มักซับซ้อน สื่อสารให้เข้าใจภาพรวมให้ตรงกันยากและใช้เวลาดำเนินการนาน (Abrams,2014) โดยเป็นการเน้นพัฒนาเครื่องมือให้เหมาะกับการใช้งานในประเทศไทย ซึ่งยังมีปัจจัยหลักและจุดที่ควรใส่ใจที่อาจมีรายละเอียดแตกต่างไปบ้างจากบริบทในต่างประเทศ ในส่วนของการพัฒนาเครื่องมือที่ใช้สำหรับการออกแบบธุรกิจในประเทศไทยนั้น ในปี พ.ศ. 2559 ดร.ณัฐนรินทร์ เนียมประดิษฐ์ หนึ่งในคณะผู้นิพนธ์ จึงได้พัฒนาเครื่องมือในการออกแบบนวัตกรรมด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean Innovation Canvas ) ขึ้นมา และได้นำไปเผยแพร่ผ่านการสอนและการจัดสัมมนาให้หน่วยงานต่างๆในไทย มีการนำเครื่องมือนี้เผยแพร่ผ่านการสัมมนาเชิงปฏิบัติการให้หน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนมากกว่า 30 ครั้ง ในช่วงปี พ.ศ. 2559-2560 รวมทั้ง ได้มีการประเมินผลถึงความใช้ได้ของเครื่องมือ (tool validation) โดยให้ผู้ที่มาเรียนรู้บางส่วนได้นำ Lean Innovation Canvas ไปทดลองใช้จริงในหน่วยงาน เพื่อใช้ในการวางแผนการทำงานจริง โดยผลการประเมินจากผู้ที่เข้ามาเรียนรู้บางส่วน ผ่านโครงการ “ค่ายนวัตกรรมสร้างสรรค์สำหรับ ธุรกิจเกษตรอาหารใหม่ยุคประเทศไทย 4.0 (Creative Innovation Camp for Agri-food Startup under Thailand 4.0)” ระหว่าง วันที่ 2 – 4 เดือน พฤศจิกายน พ.ศ. 2559 ซึ่งจัดโดยวิทยาลัยบริหารศาสตร์ ม.แม่โจ้ ร่วมกับกองพัฒนาเกษตรกร กรมส่งเสริมการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และหน่วยงานพันธมิตร โดยผลสำรวจจากผู้เรียนจำนวน 100 ราย พบว่า ร้อยละ 91 เห็นว่าเครื่องมือนี้นำไปใช้ได้จริง และ ง่ายต่อการนำไปใช้งานสำหรับการออกแบบธุรกิจ ออกแบบสินค้าหรือบริการ และกระบวนการใหม่ๆในเบื้องต้นมากกว่าการออกแบบธุรกิจหรือนวัตกรรมด้วยวิธีการเขียนแผนธุรกิจหรือออกแบบนวัตกรรมในแบบเดิมที่ต้องมีการวิเคราะห์ข้อมูลจำนวนมาก (วิทยาลัยบริหารศาสตร์ ม.แม่โจ้, 2560 ) โดยรายละเอียดของเครื่องมือเพื่อการออกแบบนวัตกรรมด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean Innovation Canvas ) จะได้นำเสนอไว้ในส่วนถัดไป
2. เครื่องมือการออกแบบนวัตกรรมด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean Innovation Canvas )
จากการได้เห็นถึงประโยชน์ของการใช้งานเครื่องมือในการคิดออกแบบในรูปแบบของผืนผ้าใบหรือกระดาษแผ่นเดียว (Canvas) รวมทั้งเห็นถึงความสำคัญในการนำแนวคิดเรื่องการสร้างธุรกิจใหม่ให้ลดความสูญเปล่า ( Lean Startup ) มาปรับใช้ ในการคิดค้นทางแก้ไปหาหรือพัฒนานวัตกรรมใหม่ๆในหน่วยงานและธุรกิจของไทย ซึ่งคำว่า “นวัตกรรม” ในที่นี้ ผู้นิพนธ์ เห็นด้วยกับคำนิยามที่ว่า นวัตกรรม หมายถึง การทำสิ่งต่าง ๆด้วยวิธีใหม่ๆ เพื่อการแก้ไขปัญหาหรือตอบโจทย์ความต้องการที่เดิมยังไม่สามารถแก้ไขได้ รวมถึงการเปลี่ยนแปลงทางความคิด การผลิต กระบวนการ หรือรูปแบบขององค์กร ไม่ว่าการเปลี่ยนนั้นจะเกิดขึ้นจากการปฏิวัติ(Revolution) การเปลี่ยนอย่างถอนรากถอนโคน(Paradigm shift) หรือ การพัฒนาต่อยอด (Development) ทั้งนี้ มักมีการแยกแยะความแตกต่างอย่างชัดเจนระหว่างการประดิษฐ์คิดค้น(invention) และนวัตกรรม(innovation) อันหมายถึง ความคิดริเริ่มที่นำมาประยุกต์ใช้อย่างสัมฤทธิ์ผล (Mckeown, 2008) จากแนวคิดดังกล่าว ผู้นิพนธ์จึงพัฒนาเครื่องมือการออกแบบนวัตกรรมด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean Innovation Canvas ) และนำเสนอไว้ตามแผนภาพที่ 2

แผนภาพที่2 : เครื่องมือการออกแบบนวัตกรรมด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean Innovation Canvas ) พัฒนาและนำเสนอโดย ดร.ณัฐนรินทร์ เนียมประดิษฐ์ (2559)
จากแผนภาพที่ 2 กล่าวได้ว่า เครื่องมือการออกแบบนวัตกรรมด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean Innovation Canvas ) นั้น คือ เครื่องมือสำหรับเขียนและวางแผนธุรกิจฉบับย่อ ที่เหมาะสำหรับธุรกิจใหม่ หรือองค์กรที่ต้องการจัดตั้งหน่วยธุรกิจ (business unit) ใหม่ โดย Lean Innovation Canvas นี้เป็นเครื่องมือในการออกแบบที่ช่วยทำให้เห็นภาพรวมของธุรกิจได้ในเวลาอันรวดเร็ว โดยการลดขั้นตอนที่ไม่จำเป็นของการออกแบบธุรกิจ ออกแบบสินค้าหรือบริการ ลงไปได้บ้าง รวมทั้งทำให้ผู้มีส่วนร่วมในการออกแบบหรือวางแผนด้วยเครื่องมือนี้สามารถเห็นภาพรวมและเข้าใจปัจจัยหลักๆ ได้ตรงกัน (วิทยาลัยบริหารศาสตร์ ม.แม่โจ้ ,2560 ) เพื่อให้องค์กรหรือธุรกิจ สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบออกมาทดลองตลาดได้อย่างตรงกับความต้องการ และเหมาะสมกับช่วงเวลาและสภาพตลาดที่มีการเปลี่ยนแปลงค่อนข้างเร็ว
โดยเมื่อดูจากแผนภาพที่ 2 จะพบว่าผู้พัฒนาได้ปรับรูปแบบให้มีปัจจัยที่ต่างออกไปจากการออกแบบจำลองธุรกิจบนกระดาษแผ่นเดียว (Business Model Canvas: BMC) ซึ่งมี 9 ช่องในผืนผ้าใบ โดย Lean Innovation Canvas นี้ ประกอบไปด้วย 7 ช่อง ซึ่งแต่ละช่องผู้พัฒนาได้นำปัจจัยสำคัญในการออกแบบธุรกิจ รวมทั้งออกแบบผลิตภัณฑ์หรือบริการใหม่ ใน 7 ด้านหลักมาบรรจุไว้ และเป็นความตั้งใจที่จะสิ้นสุดการออกแบบในส่วนนี้เพียงการนำเสนอถึงแนวทางในการแก้ปัญหาหลัก(Solution)ให้ลูกค้ากลุ่มเป้าหมาย โดยการใส่ข้อมูลเพื่อการออกแบบและวางแผนในแต่ละช่อง มีรายละเอียดโดยสังเขป ดังต่อไปนี้
ช่องที่1 – เป็นการระบุกลุ่มลูกค้าเป้าหมายที่เป็นไปได้ โดยในช่องนี้ ผู้ที่ใช้ Canvas สามารถระบุว่ากลุ่มลูกค้า อาจจะเป็นผู้บริโภคที่ซื้อสินค้า และเป็นผู้ใช้สินค้านั้นโดยตรง หรือ กลุ่มธุรกิจหรือองค์กรที่ซื้อไปเพื่อเป็นวัตถุดิบ หรือซื้อไปใช้ในธุรกิจ รวมถึงการซื้อเพื่อไปขายต่อ หรือซื้อไปทำกิจกรรมทางการตลาด (Table1 – Customer Segments : List your targeted users)
ช่องที่2 – เป็นการระบุกลุ่มลูกค้าบุคคลหรือหน่วยงานเป้าหมาย ที่ผู้ใช้ Canvas จะนำเสนอให้ซื้อสินค้าหรือบริการเป็นกลุ่มแรก โดยในช่องนี้ ให้กำหนดคุณสมบัติของลูกค้าให้ชัดเจน ระบุลักษณะให้ชัดที่สุดเท่าที่จะทำได้ เช่น เพศ อาชีพ ช่วงอายุ ช่วงรายได้ ระดับการศึกษา เป็นต้น (Table2 – Early Adopters : List your characteristics of your selected ideal customer)
ช่องที่3 – เป็นการระบุปัญหาหลัก 3 ปัญหา เกี่ยวกับสินค้าหรือบริการที่เราจะดำเนินการของกลุ่มลูกค้าบุคคลหรือหน่วยงานเป้าหมาย ที่ผู้ใช้ Canvas จะนำเสนอสินค้าหรือบริการเป็นกลุ่มแรก โดยหากผู้ใช้ Canvas และทีมงาน พบว่ามีปัญหามากกว่า 3 ปัญหา อาจใช้วิธีให้ทีมงานพิจารณาและลงคะแนน ว่าปัญหา 3 ปัญหาที่สำคัญที่สุด (top 3 priority problems) ของลูกค้าคืออะไร(Table3 – Problem : List targeted customer’s top 3 problems about your product/service )
ช่องที่4 –เป็นการระบุทางเลือกของการแก้ไขปัญหา 3 ข้อด้านบน (ทางแก้ไขของปัญหาที่ระบุไว้ในช่องที่3) ที่กลุ่มลูกค้ามีการใช้ในการแก้ปัญหากันอยู่แล้วในปัจจุบัน โดยเฉพาะวิธีการที่คู่แข่งใช้แก้ปัญหาให้ลูกค้ากลุ่มเดียวกัน เพื่อใช้เป็นข้อมูลเปรียบเทียบ (Table 4 – Existing Alternative : List how these 3 problems are solved today)
ช่องที่5 – เป็นการระบุ คุณค่าหรือประโยชน์ของสินค้าและบริการที่มีความแตกต่างเหนือกว่าธุรกิจรายอื่นหรือคนอื่นๆ ที่สามารถแก้ไขปัญหาหลักและตอบสนองความต้องการของลูกค้าเป้าหมายได้ดีที่สุด (Table 5 – Unique Value Preposition : State clear and compelling message why you are different and worth paying attention from your targeted customers )
ช่องที่6 – เป็นการระบุความโดดเด่นหรือความพิเศษของสินค้าหรือบริการที่เรามี ซึ่งโดดเด่นพอที่จะทำให้สินค้าหรือบริการของเราอยู่เหนือคู่แข่งได้จริง โดยเมื่อเรามีสิ่งนี้จะทำให้เราได้เปรียบในการแข่งขัน และเป็นสิ่งที่คู่แข่งขันเลียนแบบได้ยาก (Table 6 – Unfair Advantages : List your specialties that can’t be easily copied by your competitors)
ช่องที่7 – เป็นการระบุกระบวนการแก้ปัญหา รวมไปถึง ผลิตภัณฑ์หรือบริการต้นแบบ ที่สามารถช่วยแก้ปัญหาหลักแต่ละข้อให้ลูกค้า และช่วยให้สามารถส่งมอบคุณค่าเฉพาะ ที่เรามี ให้ตอบสนองต่อความคาดหวังของกลุ่มลูกค้าเป้าหมายให้ได้ ซึ่งในช่องนี้ ถือหัวใจสำคัญของเครื่องมือนี้ เพราะเราเน้นการออกแบบธุรกิจ หรือนวัตกรรม (สินค้าหรือบริการใหม่ๆ) มาจากการคิดเพื่อแก้ปัญหาให้ลูกค้ากลุ่มเป้าหมายเป็นหลัก (Table 7 –Solution: Outline a possible solution for each problem of the targeted customer)

และเพื่อให้เกิดความเข้าใจในการนำไปประยุกต์ใช้งานจริงมากขึ้น ผู้นิพนธ์ จึงขอยกตัวอย่างการนำเครื่องมือการออกแบบนวัตกรรมด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean Innovation Canvas ) ไปใช้กับกรณีการออกแบบธุรกิจและผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับมะพร้าวน้ำหอม ซึ่งเป็นกรณีศึกษาจริงและการออกแบบจริงของผู้ใช้เครื่องมือนี้ในประเทศไทย ดังตัวอย่างใน แผนภาพที่ 3
แผนภาพที่3 : ตัวอย่างการนำเครื่องมือการออกแบบนวัตกรรมด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean Innovation Canvas )ไปใช้

ทั้งจากแผนภาพที่ 2 และ แสดงให้เห็นได้ว่าเครื่องมือการออกแบบนวัตกรรมด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean Innovation Canvas ) เป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้งานได้โดยง่ายสำหรับบุคคลทั่วไปที่สนใจจะออกแบบจำลองธุรกิจและนวัตกรรม (สินค้าหรือบริการใหม่ๆ) ให้กับธุรกิจของตนเอง เป็นเครื่องมือที่เหมาะสำหรับการออกแบบธุรกิจเบื้องต้นที่สามารถช่วยทุกคนที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการดำเนินธุรกิจ หรือร่วมพัฒนาสินค้าใหม่ ให้สามารถเกิดความเข้าใจภาพธุรกิจโดยรวมได้ตรงกัน มากกว่าจะต้องมาใช้เวลาในการเขียนแผนธุรกิจหรือวางแผนพัฒนาสินค้าให้องค์กรด้วยเครื่องมือในการวิเคราะห์ที่มากมายอย่างในอดีต

3. เครื่องมือเพื่อการออกแบบการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean HRD Canvas) คืออะไร และใช้อย่างไร?
กล่าวได้ว่าเครื่องมือการออกแบบวางแผนในรูปแบบของกระดาษแผ่นเดียว (Len Canvas)นั้น มีข้อดีที่สำคัญมาก คือ เป็นเครื่องมือที่ช่วยทำให้ผู้ที่ใช้ Canvas ในการออกแบบได้คิดอย่างรอบด้าน ในทุกปัจจัยที่สำคัญ (key factors) และ ยังเป็นเครื่องมือที่เรียบง่ายที่บุคลากรในทุกระดับของหน่วยงานหรือทีมสามารถเรียนรู้วิธีการใช้งานร่วมกันได้อย่างรวดเร็วและประหยัดเวลาในการปรับแผนไปมาลงได้มาก คณะผู้นิพนธ์นั้นเล็งเห็นว่า การพัฒนาเครื่องมือนี้สามารถนำมาประยุกต์ใช้ได้อย่างหลากหลาย รวมทั้งนำมาปรับใช้กับการออกแบบวางแผนการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ได้อีกด้วย ในส่วนนี้ จึงเป็นการเสนอรูปแบบของ “เครื่องมือการออกแบบการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ด้วยกระดาษแผ่นเดียว หรือ Lean HRD Canvas ” ซึ่ง คณะผู้นิพนธ์ ให้ความหมาย ว่า Lean HRD Canvas คือ เครื่องมือสำหรับออกแบบและวางแผนการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ในองค์การต่างๆ ในแบบฉบับย่อ เพื่อให้ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องมองเห็นภาพรวมในการออกแบบเพื่อแก้ไขปัญหาสำคัญในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ในหน่วยงานร่วมกัน โดยขอนำเสนอ Lean HRD Canvas ที่พัฒนาขึ้น ซึ่งประกอบไปด้วยปัจจัยในการวางแผนออกแบบ 7 ช่อง ดังที่ปรากฏในแผนภาพที่4
Lean HRD Canvas

Segments

Key Problems
Development Approaches
Development Process and Performance Index
First Target

Existing Alternative
First Selected Approach

แผนภาพที่ 4 เครื่องมือการออกแบบการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ด้วยกระดาษแผ่นเดียว หรือ Lean HRD Canvas
จากแผนภาพที่ 4 จะพบว่า Lean HRD Canvas ที่พัฒนาขึ้น ประกอบไปด้วยปัจจัยในการออกแบบ เพื่อวางแผนจัดการด้านการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์จำนวน 7 ช่อง โดยการใส่ข้อมูลเพื่อการออกแบบและวางแผนในแต่ละช่อง มีรายละเอียดโดยสังเขป ดังต่อไปนี้
ช่องที่1 – เป็นการระบุกลุ่มหน่วยงานเป้าหมายภายในองค์การ ที่ต้องการวางแผนเพื่อแก้ปัญหาในการทำงาน หรือ ต้องการพัฒนาการทำงาน เพื่อให้สะดวกและได้ผลในการวางแผน ในช่องนี้จึงระบุให้ เลือกหน่วยงานในองค์การมาเพียง 3 หน่วยงานหลัก (Table1 – Segments : List your 3 targeted segments)
ช่องที่2 – เป็นการระบุหน่วยงานเป้าหมายหน่วยงานแรก (First Segment) โดยในช่องนี้ ให้กำหนดเหตุผลสำคัญว่าทำไมจึงเลือกหน่วยงานนี้เพื่อที่จะทำการวางแผนพัฒนาการทำงานหรือพัฒนาประสิทธิภาพของบุคลากรเป็นหน่วยงานแรก (Table2 – First target : List the first unit and your choosing reasons)
ช่องที่3 – เป็นการระบุปัญหาหลัก 1-3 ปัญหา เกี่ยวกับกระบวนการในการทำงานของหน่วยงานเป้าหมาย โดยหากผู้ใช้ Canvas และทีมงาน พบว่ามีปัญหามากกว่า 3 ปัญหา อาจใช้วิธีให้ทีมงานพิจารณาและลงคะแนน ว่าปัญหา 3 ปัญหาที่สำคัญที่สุด (top 3 priority problems) ของหน่วยงานคืออะไร (Table3 – Problem : List targeted unit’s 3 major working problems)
ช่องที่4 –เป็นการระบุทางเลือกของการแก้ไขปัญหา 3 ข้อด้านบน (ทางแก้ไขของปัญหาที่ระบุไว้ในช่องที่3) ที่ในหน่วยงานมีการใช้ในการแก้ปัญหากันอยู่แล้วในปัจจุบัน เพื่อใช้เป็นข้อมูลในการเปรียบเทียบและคิดพัฒนาเพิ่มเติม (Table 4 – Existing Alternative : List how these 3 problems are solved today )
ช่องที่5 – เป็นการระบุ แนวทางในการแก้ไขปัญหาหลักที่ระบุไว้ในช่องที่ 3 ไม่เกิน 3 แนวทาง ซึ่งเป็นแนวทางที่แตกต่างจากการแก้ไขปัญหาแบบเดิมที่มีอยู่ เพื่อช่วยแก้ปัญหาหรือพัฒนาหน่วยงานเป้าหมายให้ได้มากที่สุด (Table 5 –Development Approaches: State new approach for solving major problems)
ช่องที่6 – เป็นการระบุแนวทางในการพัฒนาใหม่ที่เลือกมาจาก 1 ใน 3 แนวทางจากในช่องที่ 5 พร้อมทั้งระบุเหตุผลสนับสนุนสำคัญ ว่าเพราะเหตุใดจึงเลือกแนวทางในการพัฒนาใหม่นี้ (Table 6 – First Selected Approach : List the first proposed approach and your choosing reasons)
ช่องที่7 – เป็นการระบุกระบวนการแก้ปัญหา รวมไปแนวทางในการพัฒนาเพื่อแก้ไขปัญหาของหน่วยงานเป้าหมาย รวมทั้งระบุตัวชี้วัดในการพัฒนาที่วัดผลได้จริง ซึ่งในช่องนี้ ถือหัวใจสำคัญของเครื่องมือนี้ เพราะเราเน้นการออกแบบการพัฒนาที่ มาจากการคิดเพื่อแก้ปัญหาให้หน่วยงานเป้าหมายเป็นหลัก (Table 7 – Explain the development process and provide key performance index from the process)
และเพื่อให้เกิดความเข้าใจในการนำไปประยุกต์ใช้งานจริงมากขึ้น ผู้นิพนธ์ จึงขอยกตัวอย่างการนำเครื่องมือการออกแบบการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean HRD Canvas ) ไปใช้กับกรณีศึกษาจริงและการออกแบบเพื่อพัฒนาการทำงานและการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ในกรณีการทำงานจริงของผู้ใช้เครื่องมือนี้ในองค์การภายในบริบทประเทศไทย ดังแผนภาพที่ 5

แผนภาพที่ 5 ตัวอย่างการประยุกต์ใช้การออกแบบการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ด้วยกระดาษแผ่นเดียว หรือ Lean HRD Canvas
จะพบว่าทั้งจากแผนภาพที่ 4 และแผนภาพที่ 5 ผู้ที่ใช้ Lean HRD Canvas สามารถวางแผนการพัฒนากระบวนการทำงาน การบริหารและพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ให้หน่วยงานภายในได้ในกระดาษแผ่นเดียว ทั้งนี้คณะผู้นิพนธ์ได้มีการประเมินผลถึงความใช้ได้ของเครื่องมือ (tool validation)ในเบื้องต้น จากการให้นักศึกษาปริญญาโทหลักสูตรรัฐประศาสนศาสตร์ ภาคพิเศษ (Executive MPA) ที่สถาบันบัณฑิตพัฒนาบริหารศาสตร์ (NIDA) จำนวน 28 คน นักศึกษาปริญญาโท Executive MPA ที่มหาวิทยาลัยเอเชียอาคเนย์จำนวน 32 คน รวม 50 คน ได้นำ Lean HRD Canvas ไปทดลองใช้จริงในหน่วยงาน เพื่อเป็นกรณีศึกษา (Case studies) และทดลองการนำไปใช้จริงกับองค์การต่างๆในประเทศไทย โดยผลสำรวจความคิดเห็นเบื้องต้น พบว่า ผู้ทดลองนำไปใช้ ร้อยละ 92 เห็นว่าเครื่องมือนี้ ง่ายต่อการนำไปใช้งานจริงสำหรับการออกแบบแก้ปัญหาในการทำงาน และ การพัฒนากระบวนการทำงานและการพัฒนาประสิทธิภาพของบุคลากร ทั้งนี้ ผู้ทดลองใช้เกือบทั้งหมด (ร้อยละ 96) ให้ความเห็นด้วยว่า การใช้เครื่องมือ Lean HRD Canvas เหมาะสำหรับการวางแผนปรับปรุงการทำงานสำหรับผู้บริหารในหน่วยงานซึ่งอาจไม่ได้มีความเข้าใจหรือความเชี่ยวชาญในการออกแบบ วางแผนการบริหารหรือพัฒนาทรัพยากรมนุษย์เป็นพิเศษอีกด้วย

กล่าวโดยสรุปบทความวิชาการนี้ ได้นำเสนอ “เครื่องมือการออกแบบการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ด้วยกระดาษแผ่นเดียว หรือ Lean HRD Canvas ” ซึ่งพัฒนาต่อยอดมาจาก เครื่องมือการออกแบบนวัตกรรมด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean Innovation Canvas ) ที่ได้ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อให้เหมาะสมกับบริบทขององค์กรต่างๆในประเทศไทย โดยกล่าวได้ว่า Lean HRD Canvas นั้น เป็นเครื่องมือทางเลือกใหม่ ในการวางแผนเพื่อออกแบบการพัฒนากระบวนการทำงาน ซึ่งต้องใช้กระบวนการในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ในหน่วยงานต่างๆมาใช้ร่วมด้วย ซึ่งคณะผู้นิพนธ์เล็งเห็นข้อดีที่สำคัญของเครื่องมือที่นำเสนอและพัฒนาขึ้นนี้ 3 ประการสำคัญ ได้แก่ 1) เป็นเครื่องมือที่ช่วยทำให้ผู้ที่ใช้ Canvas ได้คิดอย่างรอบด้านถึงภารกิจ (missions) ที่สำคัญในการแก้ปัญหาหลักให้องค์การ 2) เป็นเครื่องมือที่ง่ายต่อการใช้สื่อสารซึ่งช่วยทำให้ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องสามารถเห็นภาพรวมของปัญหาและแนวทางในการแก้ไขได้ตรงกันในกระดาษแผ่นเดียว และ 3) เป็นเครื่องมือที่เรียบง่ายที่บุคลากรในทุกระดับของหน่วยงานหรือทีมสามารถเรียนรู้วิธีการใช้งานร่วมกันได้อย่างรวดเร็วและประหยัดเวลาในการปรับแผนไปมา โดยเพื่อเป็นการยืนยันข้อดีทั้ง 3 ประการดังกล่าว ทางคณะผู้นิพนธ์กำลังดำเนินการเผยแพร่เครื่องมือนี้ และดำเนินการประเมินผลถึงความใช้ได้ของเครื่องมือ (tool validation)นี้ ในการนำไปใช้หน่วยงานต่างๆของประเทศไทยให้มากยิ่งขึ้น
และจากข้อดีและประโยชน์ในการนำไปปรับใช้ดังกล่าว คณะผู้นิพนธ์จึงพัฒนาและนำเสนอเครื่องมือการออกแบบการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ด้วยกระดาษแผ่นเดียว หรือ Lean HRD Canvas รวมทั้งได้นำเสนอวิธีการประยุกต์ใช้งานไว้โดยสังเขปแล้วในบทความนี้ เพื่อให้เกิดความเข้าใจแก่ผู้ที่สนใจศึกษา เกิดประโยชน์ในการต่อยอดองค์ความรู้สำหรับนักวิชาการหรือผู้เชี่ยวชาญที่เกี่ยวข้อง รวมถึงเป็นประโยชน์สำหรับเจ้าของกิจการ หรือผู้บริหารในองค์การต่าง ๆ ให้มีทางเลือกสำหรับการนำเครื่องมือและเทคนิคใหม่ๆ ไปปรับใช้ในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ ได้อย่างเหมาะสมและช่วยให้องค์การมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้นได้ต่อไป

เอกสารอ้างอิง
กองบรรณาธิการ เว็บไซต์ไทยมาร์เก็ต (2558) Business Model Canvas: เครื่องมือใหม่ของผู้ประกอบการ , ผ่านทาง http://thaimarketing.in.th/2015/01/29/business-model-canvas (หาข้อมูลเมื่อ 12 มิ.ย. 2561)
ณัฐนรินทร์ เนียมประดิษฐ์ (2559) “เครื่องมือในการออกแบบนวัตกรรมด้วยกระดาษแผ่นเดียว (Lean Innovation Canvas )” , เอกสารประกอบการสัมมนาเชิงปฏิบัติการ “ค่ายนวัตกรรมสร้างสรรค์สำหรับ ธุรกิจเกษตรอาหารใหม่ยุคประเทศไทย 4.0 (Creative Innovation Camp for Agri-food Startup under Thailand 4.0), ระหว่างวันที่ 2 – 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2559 จัดโดยวิทยาลัยบริหารศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ ร่วมกับ กองพัฒนาเกษตรกร กรมส่งเสริมการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และหน่วยงานพันธมิตร.
วิทยาลัยบริหารศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ (2560 ) รายงานสรุปผลโครงการ “ค่ายนวัตกรรมสร้างสรรค์สำหรับ ธุรกิจเกษตรอาหารใหม่ยุคประเทศไทย 4.0 (Creative Innovation Camp for Agri-food Startup under Thailand 4.0)”. เชียงใหม่ : มหาวิทยาลัยแม่โจ้ (เอกสารใช้เป็นการภายใน)
อิมะสึ มิกิ เขียน อารยา ภาคภูมิเกียรติคุณ แปล (2561) สร้างโมเดลธุรกิจง่ายนิดเดียว. กรุงเทพฯ:สนพ.วีเลิร์น
Abrams, Rhonda (2014). Successful Business Plan: Secrets & Strategies. California: Planning Shop
Maurya, Ash (2018). What is a Lean Canvas? via https://leanstack.com/why-lean-canvas (May 24,2018).
McKeown, Max (2008). The Truth about Innovation. London, UK: Prentice Hall.
Pigneur, Yves and Osterwalder, Alexander (2010), Business Model Generation, Geneva: Wiley Publishing.
Wikipedia Organization (2018) Business Model Canvas, accessed on May 15, 2018 via https://en.wikipedia.org/wiki/Business_Model_Canvas

122 total views, 1 views today