ตำแหน่งที่ตั้งทางภูมิศาสตร์

ตำแหน่งที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ หมายถึง จุดหรือพื้นที่ทางกายภาพบนพื้นผิวโลกหรือพื้นที่ที่มนุษย์สามารถเข้าถึงเพื่อประกอบกิจกรรมต่าง ๆ ได้ แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ดังนี้ (ธนวัฒน์ ขวัญบุญ, 2554; สมยศ วัฒนากมลชัย, 2557)

  1. ที่ตั้งทางภูมิศาสตร์แท้จริง (Absolute Location) หรืออาจเรียกว่า ที่ตั้งเฉพาะ (Specific Location) เป็นตำแหน่งหรือจุดที่แท้จริงของสถานที่ต่าง ๆ บนโลก ซึ่งที่ตั้งจริงนั้นกำหนดโดยใช้เส้นสมมติขึ้นสองเส้นร่วมกันในการกำหนดตำแหน่ง ได้แก่ เส้นละติจูด และเส้นลองจิจูด (ดังภาพที่ 2.5) ตัวอย่างการระบุที่ตั้งทางภูมิศาสตร์แท้จริงของประเทศไทยบนแผนที่ คือ ประเทศไทยตั้งอยู่ในคาบสมุทรอินโดจีน เขตเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ บริเวณซีกโลกเหนือระหว่างละะติจูด 5 องศา 37 ลิปดาเหนือ และ 20 องศา 27 ลิปดาเหนือ และระหว่างลองจิจูด 97 องศา 22 ลิปดาตะวันออกและ 105 องศา 37 ลิปดาตะวันออก หรือตัวอย่างการระบุที่ตั้งทางภูมิศาสตร์แท้จริงของมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราชซึ่งเป็นที่อยู่บนถนน คือ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราชตั้งอยู่เลขที่ 9/9 หมู่ที่ 9 ตำบลบางพูด อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี รหัสไปรษณีย์ 11120 เป็นต้น

1.1 เส้นละติจูด (Latitude) หรือเส้นรุ้ง เป็นเส้นสมมติที่วางตามแนวนอนของโลก โดยมีเส้นที่อยู่บริเวณตรงกลางเรียกว่า เส้นศูนย์สูตร (Equator) เป็นเส้นแบ่งซีกโลกตอนบนแบ่งออกเป็น 90 องศาเหนือ และซีกโลกตอนล่างแบ่งออกเป็น 90 องศาใต้เช่นเดียวกัน การอ่านค่าละติจูดนั้นจะอ่านค่าเป็นตัวเลขตามด้วยคำว่าองศาเหนือ หรือตัวเลขตามด้วยคำว่าองศาใต้ ขึ้นอยู่กับว่าพิกัดของเส้นละติจูดนั้นเป็นพิกัดของละติจูดที่อยู่เหนือหรือใต้เส้นศูนย์สูตร เส้นละติจูดนี้จะมีผลต่ออุณหภูมิ พืชพรรณ สัตว์ป่าของแต่ละพื้นที่ เช่น ประเทศไทยตั้งอยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตรหรือละติจูดต่ำ ทำให้มีภูมิอากาศแบบร้อนชื้น ฝนตกชุกตลอดทั้งปี ในขณะที่ประเทศสหพันธรัฐรัสเซีย ตั้งอยู่ในละติจูดสูง อากาศจึงหนาวเย็นตลอดทั้งปี ทั้งนี้ เพราะได้รับอิทธิพลของดวงอาทิตย์ค่อนข้างน้อยนั่นเอง

1.2 เส้นลองจิจูด (Longitude) หรือเส้นแวง เป็นเส้นสมมติที่วางตามแนวตั้งของโลกจากขั้วโลกเหนือสู่ขั้วโลกใต้ โดยมีเส้นไพรม์เมอริเดียน (Prime Meridian) ที่ลากผ่านเมืองกรีนิช (Greenwich) กรุงลอนดอน ประเทศสหราชอาณาจักร เป็นเส้นเริ่มต้นที่จะบอกพิกัดลองจิจูดในตำแหน่งต่าง ๆ พิกัดที่วางตัวอยู่บนเส้นไพรม์เมอริเดียนนี้จะบอกค่าลองจิจูดเป็น 0 องศาลองจิจูด และเป็นเส้นที่แบ่งซีกโลกออกเป็น 2 ฝั่ง คือ ซีกโลกทางฝั่งขวาเป็นซีกโลกตะวันออก (Eastern Hemisphere) แบ่งเป็น 180 องศาตะวันออก และซีกโลกทางฝั่งซ้ายเป็นซีกโลกตะวันตก (Western Hemisphere) แบ่งเป็น 180 องศาตะวันตก โดย 1 องศาของลองจิจูด จะมีค่าเท่ากับ 4 นาที และ 15 องศาลองจิจูด มีค่าเท่ากับ 1 ชั่วโมง ดังนั้น 180 องศา จึงมีค่าเท่ากับ 12 ชั่วโมง การอ่านพิกัดตำแหน่งของลองจิจูดจะอ่านเป็นตัวเลขตามด้วยคำว่าองศาตะวันตก หรือตัวเลขตามด้วยคำว่าองศาตะวันออก

เส้นลองจิจูดมีความสำคัญในเรื่องการแบ่งวันและเวลาสากล โดยใช้เส้นไพรม์เมอริเดียนกำหนดเป็นเวลามาตรฐาน เรียกว่า เวลามาตรฐานกรีนิช (Greenwich Mean Time: GMT) การคำนวณเวลาจะใช้ค่า 15 องศา = 1 ชั่วโมงเป็นเกณฑ์เปรียบเทียบ เวลาในซีกโลกตะวันออกจะเร็วกว่าเวลาในซีกโลกตะวันตก เนื่องจากโลกหมุนรอบตัวเองจากทิศตะวันตกไปทางทิศตะวันออก หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งคือ ประเทศที่อยู่ทางทิศตะวันออกของเมืองกรีนิชจะมีเวลาเร็วกว่าเวลา ณ เมืองกรีนิช ในขณะที่ประเทศที่อยู่ทางทิศตะวันตกของเมืองกรีนิชจะมีเวลาช้ากว่าเวลา ณ เมืองกรีนิช รวมทั้งการกำหนดเส้นแบ่งเขตวันสากล (International Date Line) เพื่อใช้เป็นจุดเปลี่ยนวัน เนื่องจากโลกมีลักษณะกลมถ้านับเวลาย้อนไปทางซ้ายและขวาของเมืองกรีนิชจะมาบรรจบกันที่เส้นเมอริเดียน 180 องศา จึงต้องกำหนดเส้นแบ่งเขตวันสากลขึ้นและการนับเวลาผ่านเส้นดังกล่าวจะต้องมีการปรับเพิ่มหรือลดวันที่ลงด้วย ทั้งนี้เส้นแบ่งเขตวันสากลจะลากซิกแซกไปทางซ้ายและขวาของเส้น

เมอริเดียน 180 องศา ตามตำแหน่งของหมู่เกาะต่าง ๆ ที่ตั้งอยู่ในบริเวณนั้น เพื่อให้พื้นที่ทั้งหมดของเกาะนับวันที่ตรงกัน เส้นลองจิจูดยังมีประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับการท่องเที่ยวระหว่างประเทศ เพราะตำแหน่งที่ตั้งของแต่ละประเทศมีพิกัดทางภูมิศาสตร์ที่ต่างกัน ทำให้เวลาของแต่ละประเทศแตกต่างกันออกไปด้วย เช่น ประเทศไทยใช้เวลา GMT+7 ซึ่งเร็วกว่าประเทศสหราชอาณาจักร 7 ชั่วโมง เป็นต้น

นอกจากนี้ การปรับเวลาออมแสง (Daylight Saving Time: DST) ซึ่งเป็นการปรับเวลาท้องถิ่นของบางประเทศในซีกโลกเหนือและซีกโลกใต้ เช่น ประเทศสหรัฐอเมริกา และบางประเทศในทวีปยุโรป เช่น ประเทศ

สหราชอาณาจักร ประเทศสาธารณรัฐฝรั่งเศส และประเทศราชอาณาจักรสวีเดน เป็นต้น โดยปรับเวลาให้เร็วกว่าเวลามาตรฐาน 1 ชั่วโมงในช่วงฤดูใบไม้ผลิและฤดูร้อน เนื่องจากรัฐบาลมีนโยบายให้ประชาชนใช้พลังงานจากแสงอาทิตย์ให้มากที่สุดในแต่ละวัน เพื่อเป็นแนวทางหนึ่งในการประหยัดพลังงานไฟฟ้า และในช่วงฤดูใบไม้ร่วงและฤดูหนาวก็จะกลับไปใช้เวลามาตรฐานเดิม ตามปกติประเทศในซีกโลกเหนือจะปรับไปใช้เวลาออมแสงในช่วงปลายเดือนมีนาคมถึงต้นเดือนเมษายน และปรับเวลากลับไปเป็นเวลามาตรฐานเดิมในช่วงปลายเดือนตุลาคม ในขณะที่ประเทศในซีกโลกใต้จะเริ่มใช้เวลาออมแสงในช่วงปลายเดือนตุลาคม และปรับเวลากลับไปเป็นเวลามาตรฐานเดิมในช่วงปลายเดือนมีนาคม เช่น ประเทศสหราชอาณาจักรซึ่งตั้งอยู่ในซีกโลกเหนือจะมีเวลาช้ากว่าเวลาในประเทศไทย 6 ชั่วโมงในช่วงเวลาออมแสง และปรับเป็นเวลามาตรฐานคือช้ากว่าเวลาในประเทศไทย 7 ชั่วโมงในช่วงปลายเดือนตุลาคม

2.2 ที่ตั้งทางภูมิศาสตร์เชิงสัมพันธ์ (Relative Location) หรือที่ตั้งทั่วไป (General Location) หมายถึง การบอกตำแหน่งที่ตั้งโดยใช้ความสัมพันธ์กับสถานที่อื่น ๆ หรือมีจุดอ้างอิงของสถานที่ เช่น จังหวัดพิษณุโลกตั้งอยู่ทางภาคเหนือตอนล่างของประเทศไทยและห่างจากกรุงเทพมหานครโดยประมาณ 371 กิโลเมตร หรือ การเดินทางโดยรถยนต์จากมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราชไปศูนย์แสดงสินค้าและการประชุมอิมแพ็ค เมืองทองธานี ใช้เวลาประมาณ 10 นาที เป็นต้น

 

ที่มา : วรรณา ศิลปอาชา (2562) ภูมิศาสตร์การท่องเที่ยวไทย (หน่วยที่ 2) ในเอกสารการสอนชุดวิชาการจัดการทรัพยากรการท่องเที่ยวไทยอย่างยั่งยืน. นนทบุรี: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

434 total views, 4 views today