(ภาษาไทย) “ข้าราชการ” ในองค์การภาครัฐไทย

“ข้าราชการ” ในองค์การภาครัฐไทย 1.ความหมายของข้าราชการ แม้ว่ากฎหมายฉบับต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับเจ้าหน้าที่ของรัฐจำนวนมากจะมีการกล่าวถึงข้าราชการไว้ แต่ก็มิได้มีการให้นิยามของคำว่า “ข้าราชการ” (Government Officers) ไว้แต่อย่างใด ซึ่งจากการพิจารณาบทบัญญัติของกฎหมายว่าด้วยข้าราชการประเภทต่าง ๆ อาจแยกองค์ประกอบของความเป็นข้าราชการได้ดังนี้ 1.1 เป็นผู้ที่ได้รับการบรรจุและแต่งตั้งตามกฎหมาย การบรรจุและแต่งตั้งข้าราชการ หมายถึง การสั่งให้ข้าราชการมีอำนาจหน้าที่และรับผิดชอบงานในตำแหน่งใดตำแหน่งหนึ่ง และมีสิทธิที่จะได้รับเงินเดือนตามตำแหน่งที่ได้รับแต่งตั้ง รวมถึงได้รับสิทธิประโยชน์อื่น ๆ ตามที่กฎหมายกำหนด ทั้งนี้ หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการบรรจุและการแต่งตั้งข้าราชการจะเป็นไปตามที่กำหนดไว้ในกฎหมายของข้าราชการประเภทนั้น ๆ 1.2 เป็นผู้ที่ปฏิบัติงานในหน่วยงานของรัฐที่เป็นส่วนราชการ ข้าราชการจะต้องเป็นผู้ที่ปฏิบัติงานให้แก่หน่วยงานของรัฐที่มีฐานะเป็นส่วนราชการ ซึ่งหมายถึง กระทรวง กรม และส่วนราชการอื่นตามกฎหมายว่าด้วยการปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม และหมายรวมถึงส่วนราชการที่จัดตั้งขึ้นตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการแผ่นดินและมีฐานะไม่ต่ำกว่ากรม 1.3 เป็นผู้รับเงินเดือนจากเงินงบประมาณรายจ่ายหมวดเงินเดือน ข้าราชการจะต้องได้รับเงินเดือนจากเงินงบประมาณของหน่วยงานของรัฐซึ่งตนได้รับการบรรจุและแต่งตั้ง และงบประมาณดังกล่าวต้องเป็นงบประมาณในหมวดเงินเดือนหรือประเภทเงินเดือนหรืองบบุคลากรที่จ่ายในลักษณะของเงินเดือน แล้วแต่กรณี ทั้งนี้ ตามที่ตั้งไว้ในพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปี 2.ประเภทของข้าราชการ จากความหมายของข้าราชการดังกล่าวข้างต้น เราอาจแบ่งประเภทของข้าราชการออกได้เป็น 2 ประเภทใหญ่ ๆ กล่าวคือ ข้าราชการการเมืองและข้าราชการประจำ 2.1 ข้าราชการการเมือง “ข้าราชการการเมือง” หมายถึง ผู้ดำรงตำแหน่งต่าง ๆ ตามที่มีกฎหมายบัญญัติไว้ให้เป็นข้าราชการการเมือง ซึ่งอาจจะเป็นผู้ดำรงตำแหน่งข้าราชการการเมืองในฝ่ายบริหารหรืออาจเป็นผู้ดำรงตำแหน่งในราชการส่วนท้องถิ่น จากนิยามดังกล่าว เราจึงแบ่งข้าราชการการเมืองออกเป็น 2 ประเภท ดังนี้ 2.1.1) ข้าราชการการเมืองตามพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการการเมือง พ.ศ. 2535 กฎหมายฉบับดังกล่าวได้บัญญัติตำแหน่งข้าราชการการเมืองไว้เป็นการเฉพาะ เช่น นายกรัฐมนตรี รองนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวง รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวง ที่ปรึกษารัฐมนตรี เลขาธิการนายกรัฐมนตรี เป็นต้น 2.1.2) ข้าราชการการเมืองตามพระราชบัญญัติฉบับอื่น ปัจจุบัน ได้มีกฎหมายฉบับอื่น ๆ ที่บัญญัติให้ตำแหน่งบางประเภทเป็นข้าราชการการเมืองไว้ จำนวน 2 ฉบับ ดังนี้ ก.ข้าราชการการเมืองตามพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการรัฐสภา พ.ศ. 2518 เช่น ที่ปรึกษาประธานรัฐสภา ที่ปรึกษาประธานสภาผู้แทนราษฎร เลขานุการผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร เป็นต้น ข.ข้าราชการการเมืองตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 เช่น ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ผู้ช่วยเลขานุการผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เลขานุการประธานสภากรุงเทพมหานคร ประธานที่ปรึกษา เป็นต้น 2.2 ข้าราชการประจำ “ข้าราชการประจำ” หมายถึง บุคคลผู้ได้รับการแต่งตั้งตามกฎหมายว่าด้วยการบริหารข้าราชการประเภทต่าง ๆ ให้ปฏิบัติหน้าที่ในฐานะข้าราชการประจำ โดยสามารถแบ่งประเภทข้าราชการประจำออกได้เป็น 2 ประเภทใหญ่ คือ ข้าราชการซึ่งอยู่ในบังคับบัญชาหรือกำกับดูแลของรัฐบาล และข้าราชการอื่นที่มิได้อยู่ในบังคับบัญชาหรือกำกับดูแลของรัฐบาล ดังรายละเอียดต่อไปนี้ 2.2.1) ข้าราชการประจำซึ่งอยู่ในบังคับบัญชาหรือกำกับดูแลของรัฐบาล ก. ข้าราชการทหาร ซึ่งหมายถึง ทหารประจำและข้าราชการกลาโหม พลเรือนที่บรรจุในตำแหน่งอัตราทหาร ข. ข้าราชการฝ่ายพลเรือน ซึ่งหมายถึง ข้าราชการพลเรือน และข้าราชการอื่น ในกระทรวงกรมฝ่ายพลเรือนตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการประเภทนั้น (ข.1) ข้าราชการพลเรือน หมายถึง บุคคลซึ่งได้รับบรรจุและแต่งตั้งตามพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการ พลเรือน พ.ศ. 2551 ให้รับราชการโดยได้รับเงินเดือนจากเงินงบประมาณในกระทรวง กรม ฝ่ายพลเรือน ซึ่งกฎหมายฉบับดังกล่าวได้แบ่งข้าราชการพลเรือนออกเป็น 2 ประเภท คือ (1)ข้าราชการพลเรือนสามัญได้แก่ ข้าราชการพลเรือนซึ่งรับราชการโดยได้รับบรรจุและแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งในกระทรวง กรม ต่าง ๆ ซึ่งอาจเป็นราชการส่วนกลางหรือส่วนภูมิภาค (2)ข้าราชการพลเรือนในพระองค์ ได้แก่ ข้าราชการพลเรือนซึ่งได้รับแต่งตั้ง ให้ดำรงตำแหน่งในพระองค์พระมหากษัตริย์ ซึ่งสังกัดภายใต้สำนักพระราชวังหรือสำนักราชเลขาธิการ (ข.2) ข้าราชการอื่นในกระทรวงกรมฝ่ายพลเรือน ข้าราชการอื่นในกระทรวงกรมฝ่ายพลเรือนมีอยู่หลายประเภท เช่น ข้าราชการครู ข้าราชการตำรวจ ข้าราชการพลเรือนในมหาวิทยาลัย ข้าราชการเหล่านี้มิได้อยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการพลเรือน พ.ศ. 2551 เนื่องจากมีกฎหมายกำหนดโครงสร้างการบริหารงานบุคคลของข้าราชการประเภทนั้น ๆ เอาไว้เป็นการเฉพาะ เช่น พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2547 พระราชบัญญัติตำรวจแห่งชาติ พ.ศ. 2547 พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการ พลเรือนในสถาบันอุดมศึกษา พ.ศ. 2547 เป็นต้น นอกจากนี้ ยังรวมถึงข้าราชการในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งเป็นองค์กรกระจายอำนาจและอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของรัฐบาล เช่น ข้าราชการกรุงเทพมหานคร ข้าราชการองค์การบริหารส่วนจังหวัด เป็นต้น อนึ่ง มีข้อสังเกตว่า แม้ข้าราชการในองค์กรปกครองท้องถิ่นบางประเภทจะไม่มีชื่อเรียกว่าเป็น “ข้าราชการ” ก็ตาม เช่น พนักงานเทศบาล พนักงานส่วนตำบล พนักงานเมืองพัทยา แต่พนักงานส่วนท้องถิ่นทั้งสามประเภทนี้มิได้มีสถานะเป็นเพียง “พนักงาน” เนื่องจากพนักงานส่วนท้องถิ่นทั้งสามประเภทนี้ยังได้รับเงินเดือนจากงบประมาณหมวดเงินเดือนเช่นเดียวกับข้าราชการประเภทอื่น ประกอบกับพระราชบัญญัติบำเหน็จบำนาญข้าราชการท้องถิ่น พ.ศ. 2500 ก็ได้บัญญัตินิยามของคำว่า “ข้าราชการส่วนท้องถิ่น” ให้หมายรวมถึงพนักงานส่วนท้องถิ่นทั้งสามประเภทดังกล่าวด้วย อันทำให้พนักงานดังกล่าวมีสิทธิได้รับบำเหน็จบำนาญในฐานะข้าราชการส่วนท้องถิ่น 2.2.2) ข้าราชการประจำอื่นที่มิได้อยู่ในบังคับบัญชาหรือกำกับดูแลของรัฐบาล ซึ่งหมายถึงข้าราชการตุลาการ ข้าราชการรัฐสภาสามัญ และข้าราชการที่ปฏิบัติงาน ในองค์กรที่มีความเป็นอิสระตามรัฐธรรมนูญบางองค์กร ดังนี้ ก.ข้าราชการตุลาการ แบ่งเป็น ตุลาการศาลยุติธรรม ซึ่งมีหน้าที่พิจารณาพิพากษาคดีแพ่ง คดีอาญา รวมถึงคดีประเภทพิเศษต่าง ๆ เช่น คดีล้มละลาย คดีทรัพย์สินทางปัญญา คดีภาษีอากร เป็นต้น และตุลาการศาลปกครอง ซึ่งมีหน้าที่พิจารณาพิพากษาคดีปกครอง ข.ข้าราชการรัฐสภาสามัญ ได้แก่ ผู้ซึ่งรับราชการในตำแหน่งประจำในรัฐสภา ซึ่งมิใช่ผู้รับราชการในตำแหน่งการเมืองของรัฐสภา เช่น หัวหน้าส่วนราชการที่สังกัดรัฐสภา ข้าราชการรัฐสภา เป็นต้น ค.ข้าราชการในองค์กรที่มีความเป็นอิสระตามรัฐธรรมนูญ หมายถึง ข้าราชการที่ปฏิบัติงานในองค์กรดังต่อไปนี้ (ค1) ข้าราชการที่ปฏิบัติงานในองค์กรอื่นตามรัฐธรรมนูญ อันได้แก่ ข้าราชการฝ่ายอัยการ ข้าราชการสำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ข้าราชการสำนักงานสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (ค2) ข้าราชการที่ปฏิบัติงานในองค์กรที่รัฐธรรมนูญรับรองความเป็นอิสระ อันได้แก่ ข้าราชการในหน่วยงานธุรการของศาลและในหน่วยงานธุรการขององค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญบางองค์กร เช่น ข้าราชการฝ่ายศาลปกครอง ข้าราชการศาลยุติธรรม ข้าราชการสำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ ข้าราชการสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน ข้าราชการสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ เป็นต้น มีข้อสังเกตว่า สำหรับสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง แม้จะเป็นหน่วยงานธุรการของคณะกรรมการการเลือกตั้งซึ่งเป็นองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ แต่ผู้ปฏิบัติงานในสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้งมิใช่ข้าราชการแต่อย่างใด เนื่องจากขาดองค์ประกอบของความเป็นข้าราชการ โดยสรุปแล้ว หากจะแบ่งประเภทข้าราชการประจำตามความหมายอย่างกว้างโดยมิต้องคำนึงถึงลักษณะการใช้อำนาจบังคับบัญชาหรือกำกับดูแลจากรัฐบาล เราอาจแบ่งข้าราชการประจำได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ ข้าราชการทหารและข้าราชการฝ่ายพลเรือนตามความหมายอย่างกว้าง ซึ่งหมายรวมถึงข้าราชการประจำประเภทอื่นที่มิใช่ข้าราชการทหาร อ้างอิง หิรัญ อัศววงศ์เกษม. “เจ้าหน้าที่ของรัฐในระบบกฎหมายไทย.” วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2548. ระเบียบคณะกรรมการการเลือกตั้งว่าด้วยการบริหารงานบุคคล พ.ศ. 2558 ระเบียบคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินว่าด้วยการบริหารงานบุคคล พ.ศ. 2555 ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการจัดสวัสดิการภายในส่วนราชการ พ.ศ. 2547 เว็บไซด์ สำนักงาน ก.พ. www.ocsc.go.th

605 total views, 1 views today

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.